GEDABEK (BATI AZERBAYCAN) Au-Cu YATAĞININ JEOLOJİK VE MİNERALOJİK ÖZELLİKLERİNE DAİR İLK BULGULAR

Abstract

Önemli petrol ve doğal gaz yataklarına sahip olan Azerbaycan’da aynı zamanda ekonomik altın, demir, bakır ve civa gibi pek çok metalik maden yatağı da yer almaktadır. Bu çalışmada Gence’nin (Batı Azerbaycan) 50 km batısındaki Şahdağ Sıradağları’nın kuzeybatı yamacında ve Gedebey’in kuzeybatısında bulunan en önemli altın bakır yataklarından biri olan Gedebey (Batı Azerbaycan) altın-bakır yatağının jeolojik ve mineralojik özelliklerinin araştırılması amaçlanmıştır. Gedebey altın-bakır yatağı, Pakistan'dan, İran, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'ye kadar uzanan, dünyanın önemli altın ve bakır provenslerinden biri olan Tetis Tektonik Kuşağı’nda bulunan ve bakır işlemeciliğinin antik alanlarından biri olarak bilinen Küçük Kafkaslar bölgesinin Azerbaycan bölümünde yer almaktadır. Başta Gedebey olmak üzere bölgede Alaverdi, Şamlık, Mishana, Zengezur ve Şenerdere bölgeleri gibi sayısız antik bakır madenlerinde bakır cevherlerinin yeniden işleme faaliyetleri sürdürülmektedir. Bölgede değişik yaş ve bileşimli magmatik kayaçlar ve kırılmalarla karmaşıklaşmış Orta ve Üst Jura tortulları yer almaktadır. Gedebey maden yatağının çevresi, özellikle Şemkir antiklinalinin tektonik yapısı nedeniyle çok karmaşık olup bölgede gerçekleşen magmatik faaliyetler de Bajosiyen (Orta Jura), Batoniyen (Orta Jura) ve Geç Jura-Erken Kretase olmak üzere üç aşamada meydana gelmiştir. Azerbaycan’ın en büyük porfiri-epithermal cevherleşme sahasında bulunan Gedabek Au-Cu yatağı, Orta Jura yaşlı andezitik kayaçlar ile onları kesen Üst Jura-Alt Kretase yaşlı granitoyid (granodiyorit-diyorit vs.) kontaktında buna bağlı gelişen quartz porphyry içerisinde meydana gelmiştir. Başlıca cevher minerallerini kalkopirit, sfalerit, kovellin, kalkozin, galenit, arsenopirit, galenit, bornit, kaolinit ve yaygın piritler oluşturmakta olup bunlarla birlikte barit, demir hidroksitler, nabit altın ve gümüş yaygın olarak görülmektedir.