Üniversite Kampus Alanlarının Yerseçimi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Üniversiteler bulunduğu kenti demografik, ekonomik, fiziksel, sosyal ve kültürel açıdan etkileyen kurumlardır ve bu etkinin düzeyi üniversitenin ölçeğine, bulunulan kente ve bölgeye göre farklılaĢmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde gerek kurumsal iĢleyiĢ gerekse yerseçim kararlarına yön veren yaklaĢımlar bağlamında değiĢime uğramıĢ olan üniversiteler ifade edilen özellikleri ile kent planlama alanını doğrudan ilgilendiren konulardan biridir. Bulundukları konumu önemli bir çekim merkezi haline getiren, konut piyasasının canlanması ve kentsel fonksiyonların çeĢitlenmesi üzerinde köklü etkiler ortaya çıkaran, yeni istihdam alanları oluĢturan ve tüm bunların uzantısında kentin/kentlerin geliĢme yönünü dahi etkileyebilen üniversite kampüs alanlarının konumunun belirlenmesi kent planlama süreci açısından hayati önemdedir. Farklı boyutları ile ele alınması gereken yerseçimi kararlarının doğru ve tutarlı olmaması durumunda kent bütününü etkileyen, telafisi/çözümü güç sorunların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmektedir. Genel içeriğiyle ülkemizdeki devlet üniversitelerine ait kampüs alanlarının yerseçimine odaklanılan çalıĢmada incelenen örnekler çerçevesinde önemli bulgulara ulaĢılmıĢtır. 2.Dünya SavaĢı sonrası ağırlık kazanan “herkes için eğitim” anlayıĢının üniversitelerin alan ihtiyacını arttırması; devamında bu alanların fiziksel ve ekonomik açıdan kent içinde oluĢturulmasının zorlaĢması ile üniversitelerin kent dıĢına yönelmesi ülkemizde de deneyimlenmiĢ bir süreçtir. 1950‟li yıllardan itibaren kurulan üniversitelerin yerleĢke Ģeklinde kurgulanarak kent dıĢında yer seçmesi yönündeki eğilim 2000‟li yıllardan sonra kurulan üniversitelerde devamlılığını korumuĢtur. Bugün kent içinde yer seçmiĢ sınırlı sayıdaki örnek dıĢında, üniversitelerin yoğun biçimde kent dıĢında konumlandığı görülmektedir. ÇalıĢma kapsamında incelenen 2000-2017 yılları arasında kurulmuĢ 60‟a yakın devlet üniversitesinden 15‟inin kent içinde, 8‟inin kent çeperinde, diğer 36 üniversitenin ise kent dıĢında, kentten kopuk bir Ģekilde yer seçmesi ifade edilen durumun somut göstergesidir. Buradaki temel sorun, üniversite kampus alanlarının yer seçiminde, kısa vadede kamulaĢtırma maliyetini azaltmak ya da tamamen ortadan kaldırmak amacıyla kent dıĢındaki kamuya ait araziler temel alınırken, kentle iliĢkisi yeterli düzeyde kurulmamıĢ, kentten kopuk kampus alanlarının kent bütününde ve yakın çevresinde yaratacağı öngörülemeyen geliĢmelerin dikkatten uzak tutulmasıdır.