Afet Riski Altındaki Kentsel Alanlarda Yönetişim Kaynaklı Kırılganlık

Abstract

Afet riski altındaki kent parçalarında yürütülen planlama süreçlerinin etkinliği, teknik yeterliliğin ötesinde kurumsal uyum, yönetişim yapısı ve yargı denetimiyle doğrudan ilişkilidir. Bu çalışma, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli alan ilan edilen İzmir Karabağlar ilçesindeki yaklaşık 101 hektarlık dönüşüm alanında, 2015–2022 yılları arasında onaylanan imar planları ve parselasyon işlemlerinin tekrar eden biçimde dava konusu edilmesi üzerinden planlama istikrarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla yapılandırılmış; plan belgeleri, mahkeme kararları, bilirkişi raporları, plan açıklama raporları ve resmî yazışmalara dayalı doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Bu kapsamda, 2015–2022 dönemindeki planlar; onay tarihleri, askı süreci, dava ilişkileri ve revizyon aşamaları bakımından kronolojik bir planlama matrisi üzerinden izlenmiş; yargı kararları ise iptal gerekçeleri ve planlama sorunları temelinde tematik içerik analizi yoluyla sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular, plan içeriklerinde yapılan teknik düzenlemelere rağmen, katılım eksiklikleri ve karar süreçlerine yönelik güvensizlik ortamının dönüşüm sürecini kesintiye uğrattığını göstermektedir. Ayrıca planların sürekli yargı denetimine tabi olması, uygulama zemininin zayıflamasına ve afet riski altındaki alanlarda kamu yararı odaklı dönüşüm hedeflerinin gecikmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda, afet riski altındaki alanlarda planlama sürekliliğinin sağlanabilmesi için, merkezi idare ile yerel yönetim arasında plan kararlarını yargısal gecikme ve iptal döngüsüne sürüklemeden uzlaştıracak kurumsal eşgüdüm mekanizmalarının kurulması, katılımın güçlendirilmesi ve uygulama araçlarının hukuki istikrar sağlandıktan sonra işletilmesi temel bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır.