Kuruseki, Serince, Görümlü (almus-tokat) Yöresindeki Akiklerin Jeolojik ve Jeokimyasal Özellikleri

Abstract

Bu çalışmada Almus Baraj Gölü’nün kuzeyindeki Kuruseki, Serince, Görümlü ve Almus İlçe sınırları arasında bulunan agatların (akik) jeolojik ve jeokimyasal özelliklerinin araştırılması ve içinde bulundukları yan kayaçlarla ilişkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. İnceleme alanında temeli Paleozoyik yaşlı kalkşist-yeşilşist, fillit, mermer, metatüf, metaaglomera, grafitşist, metadiyabaz ve bunları kesen metaasidik ve metabazik kayaçlarla temsil edilen Tokat Masifi metamorfitleri oluşturmaktadır. Metabazik ve ultrabazik kayaçlarla kloritşist, glokofanşist, mikaşist, amfibolit, kuvarsit, kalkşist, mermer, radyolarit ve değişik yaş ve türde kireçtaşı blokları ile temsil edilen Artova ofiyolitli karışığı Tokat metamorfitleri üzerinde tektonik sınırla durmaktadır. Orta Eosen yaşlı volkanoklastik birimlerle temsil edilen Haydaroğlu formasyonu daha yaşlı birimleri kesmekte ve örtmektedir. Alt Miyosen yaşlı Almus formasyonu başlıca kumtaşı, çakıltaşı ve denizel kireçtaşı gibi kayaçlardan oluşmaktadır. Kuvaterner – güncel oluşumlu yamaç molozu ve alüvyonlar daha yaşlı birimleri uyumsuz olarak örtmektedir. Almus yöresindeki agatlar volkanosedimanter Haydaroğlu formasyonuna ait volkanojenik kumtaşlarının içerisinde, yaklaşık D-B doğrultulu bir fay boyunca yaygın olarak yumrular şeklinde bulunmaktadır. Akiklerden yapılan mineralojik ve petrografik çalışmalar sonucunda kuvars, tridimit, kristobalit, kalsedon ve kalsitler gözlenmiştir. Akiklerde ortalama % 93.4 SiO2 , % 3.59 Fe2 O3 , % 0.03 MgO, % 0.72 CaO, 793 ppm Cr2 O3 , 77 ppm Ba, 13.4 ppm Cu, 3 ppm Mo, 4.7 ppm Pb, 12 ppm Ni, 10 ppm Sr, 35.4 ppm Zn ve toplam 14.2 ppm NTE bulunmaktadır. Hakim bileşen olan SiO2 diğer bileşenlerle negatif korelasyona sahip olup diğer bileşenlerden farklı hareket etmiştir. Agatlar volkano-sedimanter Haydaroğlu formasyonunun oluşumundan sonra devam eden volkanik faaliyetlerden kaynaklanan çözeltilere bağlı olarak yerleşmişlerdir.The aim of this study was to investigate the geological and geochemical properties of the agates located Kuruseki, Serince, Görümlü and Almus districts to the north of the Almus Lake and to reveal their relationship with the wall-rocks. Paleozoic Tokat metamorphics represented by calcschist-greenschist, phyllite, marble, metatuff, metaagglomerate, graphiteschist, metadiabase and the metaacidic and metabasic rocks that cut them forms the basement of the study area. The Artova ophiolitic complex, represented by metabasic and ultrabasic rocks besides chlorite schist, glaucophaneschist, micaschist, amphibolite, quartzite, calcschist, marble, radiolarite and various aged and typed limestone blocks rests on the Tokat metamorphics with a tectonic boundary. Haydaroğlu formation, represented by Middle Eocene volcanoclastic units, cuts and covers older units. The Lower Miocene Almus formation consists of mainly sandstone, conglomerate and marine limestone. Quaternary - Actual slope debris and alluviums cover older units unconformably. The agates in the Almus region are commonly found as nodules and tubers in the volcanogenic sandstones of the volcanosedimentary Almus formation depending along a W-E direction fault. As a result of mineralogical and petrographical studies made of agates, quartz, tridymite, cristobalite, chalcedony and calcite were observed. Average 93.4% SiO2 , 3.59% Fe2 O3 , 0.03% MgO, 0.72% CaO, 793 ppm Cr2 O3 , 77 ppm Ba, 13.4 ppm Cu, 3 ppm Mo, 4.7 ppm Pb, 12 ppm Ni, 10 ppm Sr, 35.4 ppm total 14.2 ppm of NTE contents analyzed in the agates. The prevalent component SiO2 , has a negative correlation with the other components and behaves differently from the other components. Agates were settled due to the volcanic activities caused by volcanic-sedimentary Haydaroğlu formation.