The Change of Spatial Organization in Konya Apartment Buildings: An Analysis With Space Syntax Approach

Abstract

This study aims to examine the spatial transformation that has taken place in apartment-type residential buildings constructed in Konya between 1937 and 2015 through a morphological analysis using graphic theory and spatial composition methods. The research reveals how changing lifestyles and housing needs during Turkey's modernization process were reflected in apartment planning and how this process was shaped by socio-cultural, economic, and technological changes. Eight apartment buildings constructed at approximately ten-year intervals were selected for the study and evaluated in terms of their plan typologies within a historical continuum. Spatial design was analyzed using quantitative indicators such as integration, connectivity, depth, and comprehensibility. Methodologically, the graphic method, which reveals the functional relationships between structures, was used in conjunction with the spatial layout method, which evaluates spatial accessibility. UCL Depthmap software was used to generate numerical data from architectural plans; connectivity and integration values, along with beta and gamma indices, were used as the basis for the analyses. The findings reveal significant transformations in the organization of spatial components: the disappearance of the sofa/hallway, which functions as a transition area, the shift from schemes where wet spaces and kitchens are planned together to more differentiated spatial organizations, and changes in the use of circulation areas due to privacy needs are among these transformations. While early apartment buildings retain traces of traditional multi-generational housing, later examples feature a linear, functionally divided, and privacy-based design; however, the buildings generally have a fragmented spatial integrity. The study reveals that the spatial transformation of apartment buildings in Konya is a continuous process of interaction between traditional values and modern lifestyles. This study provides a methodological framework for analyzing spatial changes in housing typologies using quantitative tools and contributes to design strategies that are sensitive to user behavior and social dynamics.

Bu çalışma, Konya’da 1937 ile 2015 yılları arasında inşa edilmiş apartman tipi konut yapılarında meydana gelen mekânsal dönüşümü, grafik kuramı ve mekân dizimi yöntemleriyle yapılan morfolojik bir analiz aracılığıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye’nin modernleşme sürecinde değişen yaşam tarzı ve konut ihtiyaçlarının, apartman planlamasına nasıl yansıdığını ve bu sürecin sosyo-kültürel, ekonomik ve teknolojik değişimlerle nasıl şekillendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında yaklaşık onar yıllık aralıklarla inşa edilmiş sekiz apartman binası seçilmiş ve bu yapılar tarihsel süreklilik içinde plan tipolojileri açısından değerlendirilmiştir. Entegrasyon, bağlantılılık, derinlik ve anlaşılırlık gibi nicel göstergeler kullanılarak mekânsal kurgu analiz edilmiştir. Yöntemsel olarak, yapılar arası işlevsel ilişkileri ortaya koyan grafik yöntemi ile mekânsal erişilebilirliği değerlendiren mekân dizimi yöntemi birlikte kullanılmıştır. Mimari planlardan sayısal veri üretmek amacıyla UCL Depthmap yazılımı kullanılmış; beta ve gamma indeksleri ile birlikte bağlantılılık ve entegrasyon değerleri analizlerde temel alınmıştır. Elde edilen bulgular, mekânsal bileşenlerin örgütlenmesinde önemli dönüşümler olduğunu göstermektedir: Geçiş alanı olarak işlev gören sofa/holün zamanla kaybolması, ıslak hacimler ve mutfağın birlikte planlandığı şemalardan daha ayrışmış mekân organizasyonlarına geçiş ve mahremiyet ihtiyacına bağlı olarak dolaşım alanlarının kullanımındaki değişim bu dönüşümler arasındadır. İlk dönem apartmanları geleneksel çok kuşaklı konut izlerini taşırken, daha sonraki örneklerde doğrusal, işlevsel olarak bölünmüş ve mahremiyete dayalı bir kurgu öne çıkmaktadır; ancak yapılar genel olarak parçalı (fragmented) bir mekânsal bütünlüğe sahiptir. Çalışma, Konya'daki apartman binalarının mekânsal dönüşümünün geleneksel değerler ile modern yaşam tarzları arasındaki sürekli bir etkileşim süreci olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, konut tipolojilerindeki mekânsal değişimin nicel araçlarla nasıl analiz edilebileceğine dair yöntemsel bir çerçeve sunmakta ve kullanıcı davranışları ile sosyal dinamiklere duyarlı tasarım stratejilerine katkı sağlamaktadır.