Baraj Yapımı Nedeniyle Yeri Değiştirilen Kırsal Yerleşmelerin Morfolojik Açıdan Analizi: Dedemli Köyü Örneği

Abstract

Kırsal yerleşmeler, bireylerin günlük ihtiyaçlarına yönelik, do- ğayla bütünleşik, çevresel verilere uygun, geleneksel ve kültürel değerleri yaşatan yerleşim alanlarıdır. Bu kırsal yerleşmeler, dağ ve ova yerleşmeleri olmak üzere iki ana kategoride incelenmek- tedir. Son yıllarda kırsal yerleşmeler doğal ya da yapay çeşitli se- beplerle ve özellikle baraj projeleri nedeniyle yok olma tehdidi altında kalmakta veya yer değiştirme süreçlerine tabi tutulmak- tadır. Çalışmada, Konya/Hadim ilçesine bağlı Dedemli Köyü’nün Bozkır Barajı yapımı nedeniyle Meram Dedemli Mahallesi’ne ta- şınması üzerine yerleşim ölçeğinde morfolojik açıdan bir analiz yapılması amaçlanmıştır. İlk olarak yerleşme alanları tanımlanmış, yollar ve sınırlar, parsel-yapı-yol ilişkileri, ortak kullanım mekan- ları, doluluk-boşluk, işlev, kat sayısı, yeşil alan analizleri gerçek- leştirilerek karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmaya nicel bir bakış sağlamak amacıyla Mekansal Dizim Yöntemi kulla- nılmış, bütünleşme haritaları ve verileri ortaya konmuş, aksiyel analizler ile bu veriler desteklenmiştir. Yapılan analiz sonuçlarına bakıldığında yeni yerleşmenin integration, connectivity, intelligi- bility değerlerinin ve aksiyel analiz sonuçlarının eski yerleşmeye kıyasla daha yüksek olduğu, mean depth değerinin ise daha dü- şük olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla organik dokudaki kır - sal dağ yerleşmesine kıyasla planlı kırsal ova yerleşmesinin daha okunabilir, bağlantıları güçlü ve bütünleşik bir yerleşim sistemine sahip olduğu görülmüştür. Sonuç olarak yeri değiştirilen kırsal yerleşmelerde alan seçimi ve planlamasının etkin ve sağlıklı bir yerleşim sağlaması açısından kritik bir süreç olduğu söylenebilir.