Üzerlik (Peganum harmala L.) Bitkisinin Fitokimyasal Profili, Antioksidan ve Sitotoksik Aktiviteleri Üzerine Ön Çalışma

Abstract

Üzerlik (Peganum harmala L.), antik çağlardan beri tıbbi kullanımı ile ön plana çıkan çok yıllık bir bitkidir. Bu çalışmada, üzerliğin metanol ekstresinin fitokimyasal profili HPLC ile karakterize edildi ve toplam fenolik ve flavonoid miktarları spektrofotometrik yöntemlerle belirlendi. Ayrıca, üzerliğin antioksidan ve sitotoksik (HT-29 (insan kolon kanseri hattı), HeLa (insan servikal kanser hattı) ve HEK-293 (insan embriyonik böbrek 293)) aktiviteleri araştırıldı. Taranan 20 farklı fitokimyasal bileşik arasında kateşin (2,65±0,01 mg/g), kumarin (0,96±0,01 mg/g), askorbik asit (0,91±0,02 mg/g), protokateşik asit (0,85±0,01 mg/g), gallik asit (0,60±0,01 mg/g), hesperidin (0,24±0,01 mg/g), ferulik asit (0,06±0,01 mg/g), rutin (0,04±0,01 mg/g) ve trans-sinnamik asit (0,03±0,01 mg/g) varlığı belirlendi. Toplam fenolik madde miktarı 63,80±0,13 µg GAE/mg ekstre ve toplam flavonoid miktarı 13,50±0,36 µg QE/mg ekstre olarak bulundu. Üzerlik metanol ekstresi, ABTS•+ (IC50: 353,67±1,10 µg/mL), DPPH• (%17,54±0,45), CUPRAC (absorbans: 0,41±0,02), fosfomolibden (A0,50: 99,11±0,02 µg/mL) ve metal kelatlama (%38,47±0,77) yöntemlerinde değişen derecelerde antioksidan aktivite gösterdi. Üzerlik metanol ekstresi HT-29 hücre hattında (> 800 µg/mL) düşük sitotoksik aktiviteye sahipken, HeLa hücre hattında (IC50: 45,84±0,95 μg/mL) pozitif kontrole yakın sitotoksik aktivite gösterdi. Bu bulgular, üzerliğin özellikle olası ilaç ve gıda katkı maddesi uygulamalarına odaklanan araştırmalar açısından doğal antioksidan ve sitotoksik (HeLa hücre hattına karşı) ajanların arayışında değerli bir rezerv olduğunu ortaya koymaktadır.