Ekoköylerin Çok Boyutlu İncelenmesi: Tanım, Sınıflandırma ve Yasal Çerçeve Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Sanayi Devrimi sonrasında yaşanan enerji krizleri ve kent yaşamındaki dönüşümler, kırsal alanlarda önemli sosyo-ekonomik değişimlere yol açmıştır. Bireysel üretimin azalması, yaşam pratiklerindeki dönüşüm ve doğal kaynak kullanımındaki baskılar, kırsal yaşam biçimlerini etkilemiştir. Salgınlar ve artan afet riskleri ise doğa ile uyumlu, topluluk temelli yaşam modellerine olan ilgiyi artırmıştır. Bu bağlamda ekoköyler; doğal kaynakların korunmasını, yerel ekonominin desteklenmesini ve toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesini amaçlayan sürdürülebilir yerleşim modelleri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, dünya genelinde ve Türkiye'de ekoköy kavramını kapsamlı biçimde ele almakta; tanımı, tarihsel gelişimi, temel özellikleri ve farklı sınıflandırma yaklaşımlarını incelemektedir. Yöntem olarak literatür taraması, vaka analizi ve saha çalışması kullanılmış; dünya ve Türkiye'den seçilen ekoköy örnekleri üzerinden elde edilen veriler doğrultusunda, ekoköyleri tanımlayan bileşenler ortaya konulmuştur. Bu bileşenler temelinde, ekoköylerin çevresel, sosyal, ekonomik ve yönetsel sürdürülebilirlik düzeylerini karşılaştırmalı biçimde değerlendirmek amacıyla özgün bir 'Ekoköy Sınıflandırma Matrisi' geliştirilmiştir. Ayrıca nesnel ölçüm için 'Ekoköy Ön Değerlendirme ve Tanıma Formu' hazırlanmış; uygulama bölümünde Sonsuz Şükran Köyü üzerinden test edilmiştir. Çalışmada ayrıca Türkiye'deki yasal mevzuat incelenmiş, kavramsal ve uygulamalı boşluklar tespit edilmiş ve sürdürülebilir kırsal yerleşim politikalarının güçlendirilmesine yönelik yönetmelik önerisi geliştirilmiştir. Sonuç olarak, çalışma; ekoköylerin tanımı, sınıflandırılması ve Türkiye'deki yasal çerçevesine ilişkin bütüncül bir değerlendirme sunmakta; planlama ve tasarım süreçlerine nesnel değerlendirme araçları kazandırmakta ve sürdürülebilir kırsal yerleşim politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Following the Industrial Revolution, energy crises and transformations in urban life have led to profound socio-economic changes in rural areas. The decline of individual production, the transformation of everyday practices, and increasing pressures on natural resources have reshaped rural livelihoods. Epidemics and rising disaster risks have further intensified interest in community-based living models that are more closely aligned with nature. In this context, ecovillages have emerged as sustainable settlement models that aim to conserve natural resources, support local economies, and strengthen social solidarity. This study provides a comprehensive analysis of the concept of ecovillages in both global and Turkish contexts, examining their definitions, historical evolution, core characteristics, and various classification approaches. Methodologically, it integrates literature review, case study, and fieldwork. Through the examination of selected ecovillage examples from around the world and Turkey, the fundamental components defining ecovillages were identified. On this basis, an original 'Ecovillage Classification Matrix' was developed to comparatively assess their environmental, social, economic, and governance-related dimensions of sustainability. In addition, a 'Preliminary Ecovillage Assessment and Identification Form' was designed as an objective evaluation tool and applied to the case of the Sonsuz Şükran Village within the scope of field research, in order to assess its status as an ecovillage. The study also investigates the current legal framework in Turkey, highlighting conceptual and regulatory gaps, and proposes a draft regulation for ecovillages aimed at ensuring conceptual clarity, preventing misuse of the term, and supporting genuinely sustainability-oriented initiatives. In conclusion, this research offers a holistic evaluation of ecovillages with respect to their definition, classification, and legal status in Turkey. It contributes both to academic literature and practice by introducing objective tools for planning and design processes, while also providing policy-oriented recommendations to strengthen sustainable rural settlement strategies.