Alanya Eray Erdem Evi Örneğinde Geleneksel Türk Evinin Güncel Kullanıma Uyarlanması

Abstract

Kültürel miras, toplumu geçmişi ile alakalı olarak onu kimliklendiren, günümüze kadar süreklilikle ulaşan ve evrensel niteliği olan bütün somut ve soyut varlıklar bütünüdür. Kültürel Mirasın korunması ile insanların deneyimleri ve geleneklerinin gelecek nesillere aktarılması sağlanırken, geleceğin geçmiş üzerine sağlam temeller üstüne inşası sağlanmaktadır (Ünal, 2014). Deneyimler ve geleneklerin gelecek nesillere aktarılması konusundaki en önemli araçlardan birisi de geleneksel evlerdir. Kültürün mekâna yansımasının güçlü araçlarından biri olan geleneksel evler (Rapaport,2004), ülkemizde büyük bir zenginlik sergilemektedir. Bu yapılar tarihi, kültürel, teknik, estektik açıdan önemli belgelerdir ve korunmalıdır (Kuban, 1962). Zamanla, toplumların sosyo-kültürel ve ekonomik yapısındaki değişimine koşut olarak, geleneksel ev kullanıcılarının yaşam biçimi, konfor istekleri de değişmektedir (Akın ve ark., 2018). İşlevsel ve fiziksel yönden kullanıcıyı zorlayan ve en son olarak da kullanıcısı kaybeden geleneksel evlerin hızla yıprandıkları görülmektedir. Bu nedenle kullanıcısını kaybetmeden güncel hayata adapte edilebilen geleneksel evlerin kalıcı olması sağlanmalıdır. Zira Venedik Tüzüğü Madde 4’te anıt korumadaki temel tutumun kalıcılık ve sürekliliğin sağlanması olduğu vurgulanmaktadır. Kalıcılık anıtın kendi işlevi ile sağlanamadığı takdirde Tüzüğün 5. Maddesine göre anıtın sürekliğinin sağlanması için toplum yararına işlev değişikline de için verilebilmektedir (html-1). Anıtların yeni işlevle geleceğe aktarılmaları konusunda bir çok yayın ve uygulama bulunmaktadır (Onat, 1990) (Özalp, 2000) (Kaşlı, 2009) (İnan, 2013) (Aydın, 2014) (Kuyrukçu ve Yıldız Kuyrukçu, 2017) (Tuğlu Karslı ve Aytıs, 2018) (Kıvılcım, 2019) (Bahar ve Kurak, 2021) (Yılmaz Erkovan, 2021) (Öztürk ve ark., 2022) (Süphanoğlu ve ark., 2022). Ancak anıtın çevresel koşulları müsaitse ve halen yapıldığı dönemindeki işlevi ile kullanılabilecekse, tabii ki yapının işlevinin değiştirilmeden korunması uygun olur. Geleneksel ev bina programı, konforu ile güncel bir kullanıma uyarlanabiliyor, güncel yaşam konforlarına cevap verebilecek hale getirilebiliyorsa yine aynı işlevi ile restore edilmelidir. Yapılan çalışma sonunda yapının planı, yapım tekniği, malzemesi, cephe ve süsleme kütle özellikleri değiştirilmemeli ve zarar görmemelidir. Özellikle 2. Grup tarihi eser olarak tescillenmiş yapılarda iç mekanda yeni düzenlemeye izin verilebilmektedir (Ahunbay, 2004). Ancak bu düzenleme yapılırken yapının tarihi, kültürel, estetik değerler çerçevesinde belge olma özelliğini kaybettirmemelidir. Çalışma kapsamında Alanya kent merkezindeki, eskimiş ve kullanım dışı kalmış, geleneksel bir evin, ailenin isteği üzerine aslına uygun olarak yapılan restorasyonu ve güncel hayata adaptasyonunu konu edilmiştir. Yapının 2011-2013 yılları arasından Müne Mimarlık tarafından rölöve, restitüsyon ve restorasyon çalışmaları yapılmıştır. Literatür çalışması, rölöve, restitüsyon ve restorasyon çizim ve fotoğrafları ile çalışma analiz edilecektir. Çalışmada özgün işlevi ve özgün hali korunan bir geleneksel evin restorasyon adımları anlatılarak başarılı bir çalışmanın genel hatları çizilecektir. Sonuçta, kentsel bellekte önemli yeri olan bir geleneksel evin, güncel yaşama hazır şekilde kullanılama sunulabileceğinin bir örneği verilmiş olacaktır.