Kültürel Mirasın Tanıtımında Ev Sahipleri Olarak Tarihi Beypazarı Evleri

Abstract

Geçmişten günümüze kültürel ve teknolojik birikimini getirebilen; somut ve somut olmayan kültürel miras varlıklarına sahip tarihi kentlerin özgün dokusunun korunması ve yaşatılması gereklilikleri ve sınırlılıkları birçok ülke tarafından kabul görmüş sözleşmelerle ele alınmıştır. Unesco’nun 16 Kasım 1972’de çıkarılmış olan Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşmesi’yle Dünya miras alanlarının belirlenmesindeki kıstaslar gözetilerek Türkiye, sözleşmeye 1982 yılında üye olan ülkelerden biri olmuştur. Bir kentin Dünya miras listesine alınma durumu; kent dokusunun özgünlüğünün, geçmişten günümüze varlığını devam ettiren kültürel miras varlıklarına sahip olduğu; toplumun sosyo-kültürel varlığı, geçmiş izlerinin somut olmayan miras ögeleriyle devamlılığı tescillenerek Dünya’ca tanıtımının yapılması, buna ek olarak korunması ve yaşatılması gerekliliğinin kabul edilmesidir. 19. Yüzyıl Osmanlı şehirciliğinin korunmuş bir örneği olan Ankara Beypazarı kenti Dünya Miras Geçici Listesi’ne 2020 yılında girmiştir. Tarihi kent merkezi; Selçuklu ve Osmanlı döneminden kalan ticari, sosyal, dini yapılarla beraber geleneksel evlerden oluşmaktadır. Bu evlerin meydana getirdiği kentsel dokunun özgünlük ve bütünlüğü özellikle yerel yönetim ve halkın paydaşlığıyla devam et(tiril)mektedir. Döneminin yapım tekniği, malzemesi, estetik unsurlarını yansıtarak kültürel miras varlığı olan bu evler, değişen / dönüşen yaşayış, sosyal ve ekonomik koşullarına bağlı olarak tarihi kentin çağdaş ihtiyaçları doğrultusunda günümüzde kullanılmakta ve böylece korunmaktadırlar. Geleneksel Türk evi plan tipinde (orta veya iç sofalı) tasarlanmış olan bu evler 2 ya da 3 katlı olup sürdürülebilir ahşap ve taş malzeme kullanılarak yapılmıştır. Zemin katlar servis amaçlı (taşlık, mahzen, ahır), üst katlar ise yaşama birimlerini oluşturan odalardan oluşmaktadır. Genellikle orta sofalı plan tipinde olmaları ve sofaya açılan odaların, bir evin sağladığı bütün barınma ihtiyaçlarına göre (yeme, uyuma, depolama, temizlenme) tasarlanması bu evlerin yeniden işlevlendirilmelerinde mekansal hacim ve konforda (aydınlatma, ısınma) yeterlilik göstermelerini sağlamıştır. Beypazarı ilçesinin nesilden nesle aktarılarak bugün de korunması için çaba gösterilen el sanatları, ritüelleri ve geleneksel mutfağının kent kültürü içindeki yeri ve somut olan miras varlıklarıyla olan ilişkisi bütünlük ve sürekliliğe dayanmaktadır. Geleneksel evlere konut işlevinin sürdürülmesinin dışında; müze, restoran, kamu yapısı, kafe, otel gibi fonksiyonlar kazandırılmakta somut ve somut olmayan kültürel miras varlıklarının tanıtımının yapılmasında ev sahibi olarak hizmet vermektedir. Özellikle tarihi kent merkezindeki tarihi evler; kente gelenlerin konakladığı, kente dair yemeklerini tattığı, müzesiyle; yaşama ve kent belleğine dair anı topladığı mekanlar olarak başlı başına kent mirasını deneyimletmektedirler. Çalışma kapsamından Beypazarı geleneksel evlerinin tarihi kentin kültürel miras tanıtımındaki rolü üzerinden yapıların güncel kullanım değerlerine odaklanarak bir okuma yapılmaktadır. Bu noktadan hareketle tarihi kent merkezindeki üç sokakta (Alaaddin Sokak, Çınar Sokak, Yenice Sokak) bulunan müze, otel, restoran olarak işlevlendirilmiş geleneksel evlerin kente katkıları değerlendirilmektedir.