Kolektif Toplum Bilinci ve Değişen Dönüşen Konutlar: Beypazarı Sivil Toplum Kuruluşu Evi Önerisi

Abstract

Barınma amaçlı yapılan geleneksel konutların kullanım devamlılığının sağlanmasında; günümüz kullanıcılarının çağdaş konfor koşulları beklentisini karşılamaması, miras olarak kalan bu yapıların çok sahipli olmaları durumunda ortaya çıkabilen anlaşmazlıklar, yapının bakım ve onarım maliyetleri gibi birçok sosyal ve ekonomik nedenden dolayı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu durum geleneksel evlerin terk edilmesi ve dolayısıyla bakımsız kalmasıyla sonuçlanmakta ve tarihi kent dokusunun korunmasını sekteye uğratarak birçok açıdan var olan öneminin anlaşılmamasına sebep olmakta; kullanılan anıtsal nitelikte birçok yapının yakın çevresindeki tarihi kent dokusuna fiziki, sosyal ve ekonomik yönden sürdürülebilmesini çoğunlukla olanaksız kılmaktadır. Ülkemizde birçok tarihi kentte bu ortak probleme çözüm için geliştirilen koruma çalışmalarının önemli bir kısmı geleneksel konutların kentin ihtiyaçları ve yapının nitelikleri dikkate alınarak kullanılması yönündedir. Bu çalışmada tarihi geleneksel konutların kolektif koruma bilincini topluma kazandırmak; bu evlerin yeni işlevler ile dönüşebileceğinin bir örneklem üzerinden gösterilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada izlenilen yöntem; çalışma bağlamına uygun tarihi çevreye sahip kent ve yapı seçiminden sonra kente dair üst ölçekte analiz ve tespitler, yapı ölçeğinde koruma disiplinine uygun belgeleme çalışmaları (rölöve çizimi, fotoğrafla belgeleme, sözlü görüşmeler), yapının özgününü gösteren restitüsyon çizimleri ve sonrasında yapıya uygun görülen yeni işleve göre restorasyon projesinin önerisini içermektedir. Çalışma kapsamında tarihi kent dokusundaki geleneksel konutlarının özgün işlevlerinin yanı sıra yapıya uygun ve halkın yararı da gözetilerek verilen yeni işlevleriyle devam ettirmesi nedeniyle Ankara’nın Beypazarı İlçesi’nde örneklem belirlenmiştir. Beytepe Mahallesi 1437/7 parselde bulunan koruma altındaki Kartallı 1 Evi konumu, tarihi kentteki diğer yapılarla ilişkisi ve devam eden koruma çalışmaları nedeniyle örneklem olarak seçilmiştir. Kartallı 1 Evi geleneksel Beypazarı konut mimarisinin genel özelliklerini yansıtmaktadır. Zemin kat, birinci kat ve ikinci kat olmak üzere üç kattan oluşan yapı; iç sofalı plan tipine sahiptir. Yapının zemin katında servis mekanları (ahır ve odunluk), birinci ve ikinci katlarında sofaya bağlı odalar bulunmaktadır. Yapının yaşam alanlarına güncel ihtiyaçlar doğrultusunda eklenen ıslak hacimler, mutfakta eklenen donatılar bulunmaktadır. Yapının mekan hacimlerinin yeni işleve cevap verecek büyüklükte ve konforda olması, bahçe içerisindeki konumu, ek bina tasarımına alanın uygunluğu ve bulunduğu parselin verilen işlevi destekleyecek yeni yapı yapılabilecek uygun alanı barındırması, belediyeye ait hizmet binalarına ve kentin turizm bilgilendirme noktasına yakınlığı yeni işlev önerisinin karar aşamasında göz önünde bulundurulmuştur. Yapının korunması kentlinin de kullanımıyla desteklenmesine buna uygun kolektif bilincin sağlanmasına bağlı olduğu için yapıya Belediyenin Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’ne ve kentteki Sivil Toplum Kuruluşlarına hizmet verecek nitelikte yeni işlev önerisi uygun görülmüştür. Öneride yapının kentin ihtiyaçlarını çözüm noktasında neleri karşılayacağı ve kentli için kullanım değeri bilinç oluşturma potansiyeli ortaya konulmuştur.