Tarihi Yapılarda Uyarlanabilir Yeniden Kullanım Bibliyometrik Analiz Türkiye Ekseninde Değerlendirme

Abstract

Kültürel miras, yeri doldurulamaz manevi, kültürel, arkeolojik, tarihi, etnik, mitolojik, sosyal, ekonomik ve teknik, teknolojik değerin temelidir. Kültürel miras binaları genellikle yenilenirken korunması gereken değerli özellikleri listeler. Ne yazık ki miras değeri taşıyan birçok tarihi yapı ana işlevini zamanla kaybetmiştir. Bu nedenle bu yapılar zaman içerisinde farklı dönüşümler geçirmiştir. 21.yüzyıla gelindiğinde 'Uyarlanabilir Yeniden Kullanım' tanımı ortaya çıkmıştır. Genel anlamıyla kullanımdaki değişikliği ifade eden bu terim bir binayı eskisinden farklı olarak yeni bir kullanım için dönüştürme süreci olarak nitelendirilebilir (Kaplan, 2021). Uyarlanabilir yeniden kullanımda asıl amaç bir miras binasını geliştirirken temel niteliklerini ve değerlerini korumak günümüzde kullanılması ve geleceğe aktarılmasıdır (Bayraktaroğlu ve Arabacioğlu, 2019). Miras binalarının uyarlanabilir şekilde yeniden kullanımı, uluslararası kabul görmüş farklı tüzüklerde de dikkate alınmıştır. Örneğin, ICOMOS Burra Tüzüğü uyarlanabilir yeniden kullanımdan mirasını sürdüren miras binalarının korunmasına yönelik bir strateji olarak geleceğe yönelik işlevselliğini ve kullanışlılığını artırırken değerler olarak bahseder (Bülbül Bahtiyar ve Yaldiz, 2021). Bu bağlamda, bu makalede miras değer taşıyan yapılarda uyarlanabilir yeniden kullanım alanında yapılan çalışmalar ve oluşan bilgi birikimi sistematik olarak analiz edilmiştir. Bu çalışma alanında Türkiye’nin hangi eksende bulunduğu irdelenmiştir. Scopus veri tabanında ilgili “anahtar kelimelerle yapılan tarama sonuçlarının bibliyometrik verileri analiz edilerek haritalama yöntemi ile görselleştirilmiş, konular arasındaki ilişkiler, eğilimler ve yarattığı iş birliktelikleri “ağ haritaları” aracılığı ile ortaya konmuştur. Bu çalışmanın literatüre katkıları bakımından, uyarlanabilir yeniden kullanımda sistematik olarak seçilmiş geniş bir literatürün incelenmesin (Owojori vd. 2021) yanında Türkiye ekseninde değerlendirdiğinden ve miras binalarında bibliyometrik analizini sunan çoklu karar verme seçeneklerinin incelendiği çalışmadan (Morkunait vd., 2019) farklıdır. Bibliyometrik analizden elde edilen veriler, bu çalışma alanında çalışmak isteyen araştırmacılara ve Türkiye ekseninde gerçekleştirilen çalışmaların küresel ölçekteki pozisyonun tespiti bakımından yarar sağlamaktadır.