Kentsel Yenileme Projeleri ile Değişen Mekânsal Kimlik; Konya Örneği

Abstract

Kentlerde hızlı gelişme ve artan yoğunluk, insanların yaşam alanlarına karşı besledikleri aidiyet duygularının önemini giderek düşürmektedir. Bu durum özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki kentlerin geleneksel merkezi formlarının, daha az yeşil alan ve çok merkezli bir yapı etrafında yayılmalarına neden olmakta ve sadece rant kavramının ön plana çıktığı bir yapılaşma sürecini hızlandırmakta ve kentlerin kimliklerini değiştirmektedir. Bu çerçevede rant odaklı kentsel yenileme projelerinin yerel otoritenin desteği ile özel sektör elinde çöküntü alanlarından ‘’prestijli’’ konut alanlarına doğru yönlenmektedir. Bu da dönüşümü gerçekleştirilecek alanda yaşayan insanların problemlerine çözüm bulmak ya da bu alanı sağlıklılaştırmaktan ziyade kentsel arazi rantını en iyi şekilde kullanarak bu durumdan pay almaktadır. Bu süreç kentlerin bütüncül planlama sistemi içerisinde parçalı değişikliklere yol açmakta ve plan bütünlüğünü daha çok tartışılır bir noktaya taşımaktadır. Bu çalışma özellikle geçtiğimiz 10 yıl içerisinde Konya şehrindeki ekonomik yatırımların artması ile birlikte hız kazanan kentsel yenileme projelerinin kent formu üzerine etkilerini yorumlamaktadır. Bu çerçevede bahsedilen etkiler belirli morfolojik parametreler (sokak dokusu, yapı parsel ilişkisi, açık alan kullanımı ve yapısal yoğunluk) ve ekonomik kriterler (mülkiyet dokusunun değişiminde etkili olan gayrimenkul değerleri) bakımından incelenmiştir. Çalışmada yöntem olarak yenileme bölgelerindeki değişimi anlamak için önceki durum ile sonraki durum karşılaştırmalı mekânsal analizler şeklinde uygulanmıştır. Bu bağlamda Konya şehrinin Meram ilçesinden biri 15 ha diğeri 60 ha büyüklüğünde olan iki yenileme projesi alanı örneklem olarak seçilmiş ve analiz edilmiştir. Sonuç olarak seçilen örneklem alanlarının yenileme sonrası morfolojik yapıları ve ekonomik durumları yenileme öncesi durumları ile karşılaştırıldığı zaman nerdeyse tamamen değiştiği görünmektedir. Bu değişim kaçınılmaz bir şekilde kentin mekânsal kimliğini ve morfolojik yapısını etkilemektedir. Bu kapsamda araştırma, yenileme projeleri ile birlikte ortaya çıkan yeni mekânsal yapıyı kent morfolojisi kavramı çerçevesinde tartışmaktadır.