Tarihi Kagir Yapıların Zemin Suyundan Kaynaklı Bozulmalarının Tespitine İlişkin Yöntemler

Abstract

Binlerce yıl çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapan ülkemizde; antik çağdan son yüzyıla gelinceye kadar Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait sayısız tarihi eser, taşınmaz kültür varlığı olarak korunmaya çalışılmaktadır. Söz konusu eserlerin büyük bir kısmı anıtsal özellikte kamu ve vakıf mülkiyetindeki yapılardan oluşmaktadır. Tabii bu yapıtlar; uzun yıllar zamana ve doğal şartlara karşı ayakta kalmalarını; çoğunlukla taş, tuğla ve geleneksel harçlar ile inşa edilmiş olmalarına borçlular. Ancak, dönemlerinin yapı tekniğine bağlı olarak eserlerde kullanılan malzemeler genellikle yumuşak bünyeli olmaları sebebiyle dış hava şartlarına, özellikle zemin suyuna karşı her zaman savunmasız ve korunaksız kalmışlardır. Tabii ki bu tarihi miras genellikle kamu eliyle mevcut yasa, yönetmelikler ve ilke kararları doğrultusunda projelendirilerek korunmaya çalışılmaktadır. Ancak, çeşitli onarım süreçleri geçirmelerine rağmen söz konusu anıt eserlerin, toprak temaslı (temel ve subasman) kısımlarında zemin suyu (nemi) kaynaklı bozulmalara maruz kaldıkları görülmektedir. Buradan yola çıkarak bu çalışmanın amacı, tarihi kagir yapılarda görülen zemin suyu (nem) kaynaklı yapısal sorunların tespit edilmelerine ilişkin yöntemleri ortaya koymaktadır. Bu çalışma, 1. yazarın devam eden doktora çalışması kapsamında olması sebebiyle, çeşitli bilimsel çalışmaların yanı sıra alan çalışmasından elde edilen veriler de materyali oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle yapılara suyun intikalini etkileyen etmenlere (zemin yapısı ve malzemelerin bünye yapıları) değinilmektedir. Sonrasında yapıların bünyesinde ortaya çıkan sorunlar (hasarlar; çatlak, dağılma, erime, tuzlanma, küflenme, ıslanma vb.) alan çalışmasından (Konya ve yakın çevresi) elde edilen veriler ile desteklenerek açıklanmaktadır. Yapılarda sorunların oluşmasına sebep olan zemin suyunun, özellikle yapı bünyesine sirayet eden nem halinin ve seviyelerinin tespiti için birçok yöntemler kullanılmaktadır. Bunlar genel olarak iki başlık altında toplanmaktadır: Tahribatsız (yapıya zarar vermediği için daha çok önerilen) ve tahribatlı yöntemler. Bu yöntemler çok çeşitli teknik teçhizatlar kullanılarak uygulanmaktadır. Yapılan çalışmanın sonucunda; ülkemizdeki birçok tarihi eserin, kapsamlı onarım süreci geçirmiş olsalar bile zemin suyu kaynaklı sorunlarının hala devam ettiği anlaşılmaktadır. Bunun sebebi ise tespit çalışmalarındaki yöntemlerinin yetersiz olması, dolayısıyla da yapılan onarım uygulamalarının başarısızlıkla sonuçlanmasıdır.

In our country, which has hosted various civilizations for thousands of years; numerous historical artifacts belonging to the Byzantine, Seljuk, Ottoman, and Republican periods from the ancient age to the last century are tried to be preserved as immovable cultural assets. Most of these works in question consist of monumental public and foundation-owned structures. Of course, these works; they owe their long standing against time and natural conditions to the fact that they were mostly built with stone, brick, and traditional mortars. However, since the materials used in these works, depending on the construction technique of their period, are generally soft in structure, they have always been vulnerable and unprotected against external weather conditions, especially ground water. Of course, these historical heritages are generally tried to be protected by designing them in line with the existing laws, regulations, and policy decisions by the public. However, despite going through various repair processes, it has been seen that the monuments are exposed to ground water (moisture) deterioration in their soil contact (foundation and sub-basement) parts. Based on this information, the aim of this study is to reveal the methods for determining the structural problems caused by ground water (moisture) in historical masonry structures. Since this study is within the scope of the ongoing doctoral work of the 1st author, the material used here constitutes various scientific studies as well as the data obtained from the field study of the PhD. In the study firstly, the factors affecting the transfer of water to the structures (soil structure and structural structures of the materials) are mentioned. Afterwards, the problems (damages; cracks, disintegration, melting, salinization, mouldiness, wetting, etc.) that arise within the structures are explained with the support of the data obtained from the field study (Konya and its immediate surroundings). Many methods are used to determine the ground water that causes problems in buildings, especially the humidity state and levels that penetrate to the structure. These are generally grouped under two main headings: Non-destructive (more recommended because it does not damage the structure), and destructive methods. These methods are implemented by using various technical equipment. As a result of the study, even though many historical artifacts in our country have undergone extensive repair, it is understood that the problems caused by ground water still continue. The reason for this is that the inadequacy of the methods in detection studies, and therefore repair applications implemented become unsuccessful.