Çift Taraflı Sac Hidroşekillendirmede Yükleme Eğrilerinin Adaptif Kontrolle Optimize Edilerek Şekillendirilebilirliğin Artırılması

Abstract

Bu projede, Çift Taraflı Hidrosekillendirme yöntemini kullanarak, oda sıcaklıgında, derin çekmede günümüz teknolojisiyle mümkün olan, en yüksek sekillendirilebilirliklere ulasmak ve sekillendirilmesi zor parçaları üretebilmek için gerekli olan temel bilimsel çalısmalar yapılmıstır. Çoklu proses parametreleri ve sekillendirilebilme arasındaki iliskiler optimizasyon yapılarak ortaya konulmustur. Günümüzde ÇTHS üzerinde yeni yeni çalısmalar yapılmakta olup, proses parametreleri; sınırlı sayıda geometri için teorik yaklasımlar ve genellikle dar bir bölgede deneme yanılma ile deneysel çalısmalarla belirlenmektedir. Bu çalısmada ise proses parametreleri malzeme ve sekilden bagımsız olarak analizlerde adaptif kontrol kullanılarak belirlenmistir. Bu yöntem literatürde ÇTHS için henüz hiç uygulanmamıstır. Bu proje kapsamında, laboratuvarda bulunan üç eksen kontrollü hidromekanik derin çekme presi, destek basıncını da kontrol edecek tarzda, dört eksen kontrollü hale getirilmis ve ÇTHS prosesi gerçeklestirilmistir. Iç basınç, destek basıncı, baskı plakası kuvveti ve ıstampa pozisyonu parametrelerinin es zamanlı kontrolü için mekanik, hidrolik ve elektronik kontrol sistemi modifiye edilmistir ve sistemin performans deneyleri gerçeklestirilmistir. ÇTHS prosesi sonlu elemanlar metoduyla modellenerek, analizlerde adaptif kontrol saglamak için bulanık mantık algoritmaları gelistirilmistir. Bulanık mantık algoritmalarının analizlerde kullanılmasıyla, elde edilen optimum yükleme egrileri ile deneyler yapılarak elde edilen sonuçlar karsılastırılmıstır. Analizlerin güvenilirlikleri belirlenmis ve parametrelerin prosese etkisi deneysel olarak arastırılmıstır. AISI 304 paslanmaz çelik malzeme için tek taraflı hidrosekillendirme prosesinde olusan burusma problemi ortadan kaldırılarak prosesin basarısı/avantajları ortaya konulmustur. Böylece TÜBITAK tarafından hazırlanan ?Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları, 2003-2023 Strateji Belgesi? raporundaki ?Hedef 2016: Sac ve boru hidroform islemleriyle yapılan parçalarda Avrupa'da üç tedarikçi ülke arasına girmek? hedeflerine ulasmak için yapılması gereken temel bilimsel çalısmalara önemli katkılar saglandıgı düsünülmektedir.