Tez Koleksiyonu

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.13091/10

Browse

Browsing Tez Koleksiyonu by Author "Afzalı, Ahmad Omıd"

Filter results by typing the first few letters
Now showing 1 - 1 of 1
  • Thumbnail Image
    Doctoral Thesis
    Kabil Bloğu'ndaki Metamorfik ve Metamagmatik Kayaçların Petrolojisi ve Jeokimyası, Kabil, Afganistan
    (Konya Teknik Üniversitesi, 2024) Afzalı, Ahmad Omıd; Kansun, Gürsel
    Çalışma alanı Afganistan'ın kuzey doğusunda Kabil İli civarında yer alır. Bu çalışmada, Kabil Bloğu'nun stratigrafik, petrografik, jeokimyasal ve yapısal durumu ile metamorfizma özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma alanı, Orta Asya'da Geç Paleojen'de Hint ve Arap plakaları ile Avrasya plakası arasındaki çarpışmaya bağlı olarak gelişen, tektonik olarak aktif Alp-Himalaya orojenik kuşağında yer alır. Kabil Bloğu, Hindistan ve Avrasya kıtaları arasındaki kesişme noktasında oluşan tektonik bir parçadır. Kabil Bloğu'nun çekirdeğinde temel kayaçlar açığa çıkmaktadır. Kabil Bloğu'na ait bu temel kayaçlar tektonostratigrafik olarak alttan üste doğru; Welayeti formasyonu, Anjerak formasyonu, Kasaba Dağları ortognaysı, Khair Khana Dağları ortognaysı, Sherderwaza formasyonu ve Alghoi metagranitoyidi'nden oluşur. Bu temel kayaçlar, Miyosen-Pliyosen yaşlı metasedimentlerden yapılı Lataband formasyonu tarafından uyumsuzlukla örtülür. Çalışma alanında, Sherderwaza formasyonu Welayeti formasyonu üzerinde tektonik bir dokanakla izlenmiştir. Sınır ilişkisi olmamakla birlikte, Anjerak formasyonu, Kasaba Dağları ortognaysı ve Khair Khana Dağları ortognaysının da Welayeti formasyonu üzerinde tektonik bir dokanakla yeraldığı düşünülmektedir. Kasaba Dağları ortognaysı ve Khair Khana Dağları ortognaysı Anjerak formasyonunu keserek bölgeye yerleşmiştir. Sherderwaza formasyonu ise bu ortognaysların üzerinde belli-belirsiz bir uyumsuzlukla yeralır. Welayeti formasyonu Paleoproterozoyik-Neoproterozoyik (?) protolit yaşlı olup, alttan üste doğru; "granat-amfibolit ve amfibol şist", "mikaşist ve granat mikaşistler", "kuvarsit" ve "stavrolit- disten- granat mikaşist"lerden yapılıdır. Eo-Mezoarkeen (?) protolit yaşlı Anjerak formasyonu olivinli mermer, tremolit mermer ve kalkşistden oluşur. Yer yer kalksilikatik ara seviyeler içerir. Kasaba Dağları ortognaysı Neoarkeen protolit yaşlı olup, amfibolit ara tabakalı, yer yer anateksinin izlendiği mesokratik ortognayslardan oluşur. Khair Khana Dağları ortognaysı Paleoproterozoyik protolit yaşlıdır. Birim, yaygın olarak lökokratik ortognayslardan oluşur. İçerisinde mercek görünümlü felsik ve mafik granulit blokları ve amfibolit-amfibolşist düzeyleri izlenir. Ayrıca, yer yer anateksi oluşumları da gözlenmektedir. Paleoproterozoyik-Neoproterozoyik (?) protolit yaşlı Sherderwaza formasyonu alttan üste doğru; "migmatit", "paragnays (biyotit gnays, epidot-biyotit gnays ve mika gnays)", "kuvarsit", "mermer", "amfibolit ve amfibol şist" ve "mikaşist ve biyotit şist"lerden yapılıdır. Alghoi metagranitoyidi Neoproterozoyik (?) yaşlı olup metagranitlerden yapılıdır. Welayeti formasyonuna ait granat mikaşistler şeyl kökenlidir. Sherderwaza formasyonuna ait migmatitler killi kumtaşı'ndan, mikaşistler kumlu kiltaşı'ndan, biyotit gnayslar kumtaşı'ndan (arkoz-grovak) itibaren metamorfizmayla açığa çıkmıştır. Bu metasedimanter kayaçlar, asidik ve ortaç bileşimli volkanik yay granitlerinden malzeme almıştır ve aktif kıta kenarında oluşmuştur. Welayeti formasyonuna ait granat amfibolitler gabro kökenli, Khair Khana Dağları ortognaysı içerisindeki amfibolitler diyoritik gabro kökenli, Kasaba Dağları ortognaysına ait mesokratik ortognayslar granodiyorit kökenli, Khair Khana Dağları ortognaysına ait lökokratik ortognayslar granit-granodiyorit/trondjemit kökenli ve Alghoi metagranitoyidine ait metagranitler ise granit kökenlidir. Khair Khana Dağları ortognaysı içerisinde izlenen felsik granulitler kuvarsofeldispatik kayaçların (granit-granodiyorit) yüksek sıcaklıklı metamorfizması sonucu oluşmuştur. Khair Khana Dağları ortognaysı içerisinde izlenen mafik granulitler, gabroik/bazaltik bileşimli bazik magmatitlerden itibaren yüksek sıcaklık metamorfizma ile oluşmuştur. Bütün bu metamagmatitler subalkalin magma serisine aittir. Welayeti formasyonuna ait granat amfibolitler toleyitik seri magmaya aittir. Bu kayaçlar, okyanusal kabuk kökenlidir ve okyanus ortası sırtı bazalt (MORB) karekteri sunar. Bunlardaki negatif Nb anomalisi, dalma-batma ile ilişkili kaynak materyaline işaret eder. LILE ve HFSE 'lerdeki zenginleşmeler, ana magmanın kıta altı litosferik/astenosferik bir kaynaktan türediğini gösterir. Kasaba Dağları ortognaysına ait mesokratik ortognayslar yüksek-K kalk-alkalin serisi magma karekterindedir. Bunlar, orojenik özellik gösterir ve volkanik yay granitleri ne aittir. I-tipi granit özelliği gösterirler. Mesokratik ortognayslar alt kıtasal kabuk bileşimine yakındır ve kalınlaşmış yay kabuğunun tabanında amfibolit/eklojitin kısmi erimesiyle oluşan 3.5 Ga 'dan sonra oluşmuş Geç Arkeen-TTG gnaysları ile benzerlikler gösterir. Khair Khana Dağları ortognaysına ait lökokratik ortognayslar kalk-alkalin seri ve şoşonit serisi magma karekterindedir. Bunlar, orojenik özellik gösterir ve volkanik yay granitleri ne aittir. I-tipi granit özelliği gösterirler. Lökokratik ortognayslar alt kıtasal kabuk bileşimine yakındır ve kalınlaşmış yay kabuğunun tabanında amfibolit/eklojitin kısmi ergimesiyle oluşan Paleoproterozoyik (2.3 Ga) TTG gnayslarına aittir. Khair Khana Dağları ortognaysı içerisindeki amfibolitler "toleyitik seri" magma serisine aittir. Bu kayaçlar, okyanusal kabuk kökenlidir ve okyanus ortası sırtı bazalt (MORB) karekteri sunar. Amfibolitlerde negatif Nb anomalisi, dalma-batma ile ilişkili kaynak materyaline işaret eder. LILE ve HFSE 'lerdeki zenginleşmeler, ana magmanın kıta altı litosferik/astenosferik bir kaynaktan türediğini gösterir. Khair Khana Dağları ortognaysına ait felsik granulitler kalk-alkalin serisi magma karekterindedir. Felsik granulitler orojenik özellik gösterir. Kıtasal kabuk ve volkanik yay kökenlidirler. Bunlar I-tipi granitlere aittirler. Khair Khana Dağları ortognaysına ait mafik granulitler kalk-alkalin serisi magma karekterindedir. Mafik granulitleri oluşturan bazik magmatitler manto kaynağı ve kabuk-manto karışım kaynağı özellikleri gösterir. Mafik granulitleri oluşturan bazaltik kayaçlar dalma-batma zonuna aitdir. Alghoi metagranitoyidine ait metagranitler kalk-alkalin seri ve şoşonit serisi magma karekterindedir. Metagranitler I-tipi granit bileşimindedir. Bunlar orojenik özellik gösterir ve volkanik yay granitlerine aittir. Metagranitler zayıf bir Th tükenmesi gösterir. Ayrıca, bunlar Nb, La, Ce ve Pb değerleri açısından, ortognayslardan daha zengindir ve bu HFSE 'ler üst kabuk bileşimine yakındır. Alghoi metagranitoyidine ait metagranitler, Khair Khana Dağları lökokratik ortognaysları ve felsik granulitleri ile Kasaba Dağları mesokratik ortognaysı CAG-Kıtasal Yay Granitoyidleri tektonik zonuna aittir. Arkeen – Proterozoyik yaş verileri gösteren Kabil Bloğu'nun temel kayaçları farklı indeks mineral ve mineral parajenezleri ile çok evreli metamorfizma ve deformasyonlara maruz kalmıştır. Kabil Bloğu'nun tabanında gözlenen Welayeti formasyonu başlangıçta, stavrolit-disten-granat mikaşistlerde izlenen 50920 - 51120 oC sıcaklık (pik sıcaklık 51120 oC) - 6.90.8 kbar basınç şartlarında Neoproterozoyik (0.83-0.90 Ga) yaşlı "epidot-amfibolit fasiyesi"nde metamorfizmaya uğramıştır. Daha sonra, formasyon, ilerleyen reaksiyonlarla birlikte, granat amfibolitlerde izlenen 616.5740 – 640.4730 oC sıcaklık (pik sıcaklık 640.4730 oC) ve 6.7±0.5 kbar basınç şartlarında, Kambriyen-Neoproterozoyik (0.5-0.6 Ga) yaşlı amfibolit fasiyesinin "disten-almandin-muskovit alt fasiyesi"nde metamorfizma geçirmiştir. Welayeti formasyonu, son evrede, 375-430 oC sıcaklık ve 2-3.5 kbar basınç şartlarında, yeşilşist fasiyesinin kuvars-albit-muskovit-biyotit alt fasiyesinde gerileyen metamorfizma etkileri gösterir. Başlangıçta granulit fasiyesi (>820 oC sıcaklık ve >8.2 kbar basınç) ve onu takip eden amfibolit fasiyesinde (520-650 oC sıcaklık ve 5.8-7.0 kbar basınç) metamorfizma etkileri gösteren Anjerak formasyonu, daha sonra 375-430 oC sıcaklık ve 3.2-4.2 kbar basınç şartları altında yeşilşist fasiyesinde gerileyen bir metamorfizmaya uğramıştır. Anjerak formasyonunda, başlangıçta izlenen granulit fasiyesi metamorfizması 1.5-1.6 Ga (Paleoproterozoyik) yaşlı olmalıdır. Kasaba Dağları ortognaysı, başlangıçta 795.27±25 oC sıcaklık ve 7.61.8 kbar basınç şartlarında Paleoproterozoyik (1.8 Ga) yaşlı granulit fasiyesi metamorfizmasına uğramıştır. Ortognayslar, daha sonra, 790.09±25 oC sıcaklık ve 6.61.8 kbar basınç şartlarında, Paleoproterozoyik (1.77 Ga) yaşlı gerileyen tarzda granulit fasiyesi metamorfizmasına maruz kalmıştır. Kasaba Dağları ortognaysı, başlangıçta gelişen granulit fasiyesi metamorfizmalarından sonra, 650-690 oC sıcaklık ve 5.5-7.5 kbar basınç şartlarında Neoproterozoyik (0.82 Ga) yaşlı amfibolit fasiyesinin "sillimanit-almandin-ortoklas alt fasiyesi"nde gerileyen metamorfizmaya uğramıştır. Kasaba Dağları ortognaysı, en son evrede, yine gerileyen tarzda yeşilşist fasiyesi metamorfizmasına maruz kalmıştır. Yeşilşist fasiyesinin kuvars-albit-muskovit-biyotit alt fasiyesinde izlenen bu son metamorfizma, 375-430 oC sıcaklık ve 2-3.5 kbar basınç şartlarında gerçekleşmiştir. Khair Khana Dağları ortognaysı, maksimum P-T şartları felsik granulitlerde izlenen, başlangıçta 872±30 oC sıcaklık ve 8.231.7 kbar basınç şartlarında Paleoproterozoyik (1.8 Ga) yaşlı granulit fasiyesi metamorfizmasına uğramıştır. Bu birim daha sonra, yine maksimum P-T şartları felsik granulitlerde izlenen, 864±30 oC sıcaklık ve 7.521.7 kbar şartlarında, Paleoproterozoyik (1.77 Ga) yaşlı gerileyen tarzda granulit fasiyesi metamorfizmasına maruz kalmıştır. Khair Khana Dağları ortognaysı başlangıçta gelişen granulit fasiyesi metamorfizmalarından sonra, 650-690 oC sıcaklık ve 5.5-7.5 kbar basınç şartlarında, amfibolit fasiyesinin "sillimanit-almandin-ortoklas alt fasiyesi"nde gerileyen metamorfizmaya uğramıştır. Khair Khana Dağları ortognaysı, en son evrede, yine gerileyen tarzda yeşilşist fasiyesi metamorfizmasına maruz kalmıştır. Yeşilşist fasiyesinin kuvars-albit-muskovit-biyotit alt fasiyesinde izlenen bu son metamorfizma, 375-430 oC sıcaklık ve 2-3.5 kbar basınç şartlarında gerçekleşmiştir. Sherderwaza formasyonu, başlangıçta, etkileri epidot-biyotit gnayslarda ve biyotit gnayslarda izlenen, 527.40±50 oC sıcaklık ve 7-8 kbar basınç şartlarında epidot-amfibolit fasiyesinde metamorfizmaya uğramıştır. Sherderwaza formasyonu ortamda artan sıcaklıklarla birlikte daha sonra, etkileri migmatitlerde ve biyotit gnayslarda izlenen, maksimum 656±50 oC sıcaklık ve maksimum 6.2±1.5 kbar basınç şartlarında "amfibolit fasiyesinin sillimanit-almandin-ortoklas alt fasiyesi"nde Neoproterozoyik (0.67-0.77 Ga) yaşlı ilerleyen bir metamorfizmaya maruz kalmıştır. Sherderwaza formasyonu, bu amfibolit fasiyesi metamorfizmalarından sonra, 375-430 oC sıcaklık ve 2-3.5 kbar basınç şartlarında yeşilşist fasiyesinin "kuvars-albit-muskovit-biyotit alt fasiyesi"nde gerileyen metamorfizmaya uğramıştır. Alghoi metagranitoyidi başlangıçta 450-550 oC sıcaklık ve 4-7 kbar basınç şartlarında epidot-amfibolit fasiyesi metamorfizmasına maruz kalmış, birim daha sonra, 375-450 oC sıcaklık ve 2-3.5 kbar basınç şartlarında gerileyen tarzda yeşilşist fasiyesi metamorfizmasına uğramıştır. Kabil Bloğu Arkeen kratonlarının bir parçasıdır. Kabil Bloğu Paleoproterozoyik'de Columbia ve Neoproterozoyik'de Rodinia süper kıtalarının orojenezleri ile yakın bir ilişkili sunar. Dolayısıyla, Kabil Bloğu başlangıçta Grenvilliyen orojenezi ile ilişkilidir. Kabil Bloğu Tarim Bloğu ve Güney Çin Bloğu ile yakın litolojik ve yaş benzerlikleri sunar. Kabil Bloğu muhtemelen Mesozoyik sırasında Paleo-Tetis ve Neo-Tetis arasına yerleştirilmiş Gondwana'nın bir parçasıydı. Mesozoyik'te Paleotetis'in kapanması ve bu dönemde Neotetis'in açılmasıyla Kabil Bloğu bir mikrokraton gibi Gondwana'nın bir parçası olarak ortaya çıkmıştır. Kabil Bloğu, Hint plakasının Avrasya ile çarpışmasından sonra, günümüze kadar karmaşık deformasyon-tektonik gelişimini sürdürmüştür ve bu olay devam etmektedir.