Şen, Muhammed ArifÇetin, İhsan2025-10-102025-10-102025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=Xau5rw3KuCgEuy-FuJQtsI3Ehw3snClqANqvcV1LaZAZWZfEzR9GR9epG7dig7Sjhttps://hdl.handle.net/20.500.13091/10919Acil durum valfinin, ağır vasıta araçlarında römorkların manuel veya yarı otomatik şekilde ani frenleme yapabilmesi amacıyla kullanılan pnömatik bir fren valfi olması sebebiyle, dinamik performansı ve tepki süresi kritik öneme sahiptir. Bu çalışma kapsamında, öncelikle konu ile ilgili literatürdeki örnek çalışmalar ve kapsamlı endüstriyel uygulamalar detaylı bir şekilde incelenmiş ve frenleme süresine etki etmesi beklenen valf dinamiğine ait yaylara ait katsayılar, basınç, debi gibi parametreler araştırılmıştır. Sistemin giriş parametreleri olarak emniyet yay katsayısı, çek valf yay katsayısı ve hortum çapı belirlenmiş, deneysel tasarım yöntemleri kullanılarak, sistem parametrelerinin frenleme tepki süresi üzerindeki etkisi incelenmiş ve tam faktöriyel bir deney tasarım oluşturulmuştur. Sistemin frenleme tepki süresini ölçmek amacıyla bir deney düzeneğini oluşturulmuş ve kapsamlı deneysel çalışmalar yürütülmüştür. Elde edilen deneysel verilerin regresyon analizi ile fren tepki süresine ait bir matematiksel model elde edilmiştir. Sistemin modelleme performansını geliştirmek amacıyla, deneysel verilerin yapay sinir ağı tabanlı modellenmesine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Deneysel veri setinin farklı nöron sayıları, öğrenme algoritmaları ve eğitim-test-doğrulama yüzdeleri belirlenerek eğitilmesine yönelik modelleme çalışmaları gerçekleştirilmiş, daha az hata değerine sahip daha yüksek doğrulukta bir model araştırılmıştır. Elde edilen matematiksel ve yapay sinir ağı modellerinin, giriş parametrelerine bağlı olarak valf tepki süresini modelleme ve tahminleme performansları karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve sayısal sonuçlar sunulmuştur.Since the emergency valve is a pneumatic brake valve used for manual or semi-automatic sudden braking of trailers in heavy vehicles, its dynamic performance and response time are of critical importance. Within the scope of this study, firstly, sample studies in the literature and comprehensive industrial applications related to the subject were examined in detail and parameters such as coefficients, pressure, and flow rate belonging to the springs of the valve dynamics expected to affect the braking time were investigated. The safety spring coefficient, check valve spring coefficient and hose diameter were determined as the input parameters of the system, the effect of the system parameters on the braking response time was examined using experimental design methods and a full factorial experimental design was created. In order to measure the braking response time of the system, an experimental setup was created, and comprehensive experimental studies were carried out. A mathematical model of the braking response time was obtained by regression analysis of the obtained experimental data. In order to improve the modelling performance of the system, studies were carried out on artificial neural network-based modelling of experimental data. Modelling studies were carried out to train the experimental data set by determining different neuron numbers, learning algorithms and training-test-validation percentages, and a higher accuracy model with less error values was investigated. The performances of the obtained mathematical and artificial neural network models in modelling and estimating the valve response time depending on the input parameters were comparatively examined and numerical results were presented.trMakine MühendisliğiMechanical EngineeringMaster Thesis