Ankara Bölgesinde Jura Döneminde Tektonik Kontrollü Gelişen Sedimanter Havzadaki Önemli Sinsedimanter Tektonik Yapılar ve İlişkili Litofasiyesler

Abstract

Hettanjiyen-Oksfordiyen zaman aralığında etkili olan tektonizmayla şekillenen havzada çökelen istif Ankara çevresinde 3 farklı bölgede (Hacettepe Beytepe Kampüsü, Kösrelik ve Hasanoğlan bölgeleri) yüzlek vermektedir. İstif içerisinde Hettanjiyen-Sinemurian, Toarsiyen ve Kalloviyen-Oksfordiyen zamanlarında gelişmiş neptuniyen dayklar, yanal düşey fasiyes değişimleri, sert zemin oluşumları, Ammonitico-Rosso fasiyesinde farklı zamanlarda meydana gelen tekrarlanma, kondanse düzeyler ve istif içerinde yer alan çökelmezlik düzeyleri (hiyatüs) havzanın nasıl şekillendiği hakkında önemli veriler sunmaktadır. Hettanjiyen döneminde havzanın kuzeydoğu kesiminde (Kösrelik ve Hasanoğlan bölgeleri) kalın konglomeratik düzeyler ile başlayan istif havzanın güneybatı kesiminde (Hacettepe Beytepe Kampüsü) oldukça ince kırıntılı düzey veya gel-git karbonat çökelleri ile başlamaktadır. Hettanjiyen-Sinemuriyen döneminde yanal ve düşey yönde oldukça karmaşık kıyı fasiyesi çökellerinin izlendiği bu bölgede yoğun tektonik faaliyet neticesinde sığ çökellerde yarıklar ve çatlaklar meydana gelmiştir. Deniz seviyesinde meydana gelen değişimlere bağlı olarak birçok kez su üstü olan deniz tabanındaki çatlaklar ve yarıklarda karstlaşmalar ve bu karstik düzeyleri dolduran denizel sedimanlar önemli veriler ortaya koymuştur. Dolgu sedimanlarında izlenen farklı tabakalanma şekilleri sinsedimanter tektonizmanın deniz tabanının konumunda meydana getirdiği deformasyonları göstermektedir. Aynı zamanda yoğun sismik aktivite ile gelişen düzensiz deniz tabanı topografyası yanal yönde litofasiyeslerin farklılaşmasına, bazı bölgelerde aşınmaya bağlı bazı çökellerin yok olmasına veya hiç çökelmemesine neden olmuştur. Ölçülü stratigrafik kesitlerde kısa mesafelerde gözlenen farklılıklar bu durumun en güzel kanıtıdır. Benzer olayların Toarsiyen ve Kalloviyen-Oksfordiyen dönemlerinde de izlenmesi, neptuniyen daykların ve birlikte bulunan kayma kıvrımlarının tektonizmayla alakalı olduğu açıktır. Özellikle neptuniyen daykların üzerinde gelişen sert zemin oluşumları önemli hiyatüsleri de gösterebilmektedir. Bölgedeki en büyük sismik aktivite Kalloviyen-Oksfordiyen döneminde gelişmiştir. Bu dönemde metrelerce uzunluğunda derin yarıklar oluşmuştur. Bu yarıklar yoğun slump kıvrımları içeren Ammonitico- Rosso fasiyesi ile örtülmüştür. Oksfordiyen döneminde tüm Ankara bölgesinde sığ-açık denizel bir ortamı karakterize eden pelajik oolitik fasiyesler çökelmiştir. Bu da Oksfordiyen’de Ankara bölgesinin büyük bir Pelajik Karbonat Platformu olduğunu göstermektedir.

The Jurassic sequence, which was deposited in the basin formed by the tectonism which was effective during the Hettangian-Oxfordian time interval, is exposed in 3 different regions in the Ankara vicinity (Hacettepe Beytepe Campus, Kösrelik and Hasanoğlan regions). Synsedimentary structures developed during Hettangian-Sinemurian, Toarcian ve Callovian-Oxfordian in the area reveals important clues about how the basin was evolved. These are neptunian dykes, lateral vertical facies changes, hard ground, repetition of Ammonitico-Rosso facies at different times, condensate levels and non-sedimentation levels (hiatus) in the sequence. In the Hettangian period, the sequence starts with thick conglomeratic levels in the northeastern part of the basin (Kösrelik and Hasanoğlan regions) but, it begins with fine clastic level or tidal carbonate deposits in the southwestern part of the basin (Hacettepe Beytepe Campus). In the Hettangian-Sinemurian period, in this region where coastal facies deposits having very complex relation in lateral and vertical directions were observed, incision and cracks formed in shallow sediments as a result of intense tectonic activity. In relation with the sea level changes, karstification in cracks and incisions developed as a result of subaerial exposure of seafloor several times, and marine sediments filling these structures revealed important data. The different bedding patterns observed in the filling sediments show the changes in the position of seafloor caused by synsedimentary tectonism. At the same time, irregular seafloor topography developed by intense seismic activity caused the lateral lithofacies changes and in some regions, it caused dense erosion or no sedimentation. Differences in measured stratigraphic sections over short distances are the best proof of this situation. similar structures were observed in sediments of Toarcian, Callovian-Oxfordian periods. Therefore, it is clear that neptunian dykes and even the associated slip folds, are closely related to tectonism. In particular, the formation of hardground on the neptunian dykes can also show important hiatus. The largest seismic activity in the region developed in the Callovian-Oxfordian period. During this period, several meter-deep incisions and cracks were formed. These incisions were covered with Ammonitico-Rosso facies having dense slump folds. Pelagic oolitic facies characterizing a shallow-open marine environment was deposited throughout the Ankara region during the Oxfordian period. This shows that Ankara region was a large Pelagic Carbonate Platform in Oxfordian.