Browsing by Author "Pala, Yusuf"

Now showing 1 - 2 of 2

Tarihi Kagir Yapıların Zemin Suyundan Kaynaklı Bozulmalarının Tespitine İlişkin Yöntemler
(Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, 2022) Pala, Yusuf; Koç, İlhan
Binlerce yıl çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapan ülkemizde; antik çağdan son yüzyıla gelinceye kadar Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait sayısız tarihi eser, taşınmaz kültür varlığı olarak korunmaya çalışılmaktadır. Söz konusu eserlerin büyük bir kısmı anıtsal özellikte kamu ve vakıf mülkiyetindeki yapılardan oluşmaktadır. Tabii bu yapıtlar; uzun yıllar zamana ve doğal şartlara karşı ayakta kalmalarını; çoğunlukla taş, tuğla ve geleneksel harçlar ile inşa edilmiş olmalarına borçlular. Ancak, dönemlerinin yapı tekniğine bağlı olarak eserlerde kullanılan malzemeler genellikle yumuşak bünyeli olmaları sebebiyle dış hava şartlarına, özellikle zemin suyuna karşı her zaman savunmasız ve korunaksız kalmışlardır. Tabii ki bu tarihi miras genellikle kamu eliyle mevcut yasa, yönetmelikler ve ilke kararları doğrultusunda projelendirilerek korunmaya çalışılmaktadır. Ancak, çeşitli onarım süreçleri geçirmelerine rağmen söz konusu anıt eserlerin, toprak temaslı (temel ve subasman) kısımlarında zemin suyu (nemi) kaynaklı bozulmalara maruz kaldıkları görülmektedir. Buradan yola çıkarak bu çalışmanın amacı, tarihi kagir yapılarda görülen zemin suyu (nem) kaynaklı yapısal sorunların tespit edilmelerine ilişkin yöntemleri ortaya koymaktadır. Bu çalışma, 1. yazarın devam eden doktora çalışması kapsamında olması sebebiyle, çeşitli bilimsel çalışmaların yanı sıra alan çalışmasından elde edilen veriler de materyali oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle yapılara suyun intikalini etkileyen etmenlere (zemin yapısı ve malzemelerin bünye yapıları) değinilmektedir. Sonrasında yapıların bünyesinde ortaya çıkan sorunlar (hasarlar; çatlak, dağılma, erime, tuzlanma, küflenme, ıslanma vb.) alan çalışmasından (Konya ve yakın çevresi) elde edilen veriler ile desteklenerek açıklanmaktadır. Yapılarda sorunların oluşmasına sebep olan zemin suyunun, özellikle yapı bünyesine sirayet eden nem halinin ve seviyelerinin tespiti için birçok yöntemler kullanılmaktadır. Bunlar genel olarak iki başlık altında toplanmaktadır: Tahribatsız (yapıya zarar vermediği için daha çok önerilen) ve tahribatlı yöntemler. Bu yöntemler çok çeşitli teknik teçhizatlar kullanılarak uygulanmaktadır. Yapılan çalışmanın sonucunda; ülkemizdeki birçok tarihi eserin, kapsamlı onarım süreci geçirmiş olsalar bile zemin suyu kaynaklı sorunlarının hala devam ettiği anlaşılmaktadır. Bunun sebebi ise tespit çalışmalarındaki yöntemlerinin yetersiz olması, dolayısıyla da yapılan onarım uygulamalarının başarısızlıkla sonuçlanmasıdır.
Tarihi Yapılarda Zemin Suyundan Kaynaklanan Yapısal Bozulmalar ve Onarımlarına İlişkin Sistematik Yaklaşım Yöntemleri
(Konya Teknik Üniversitesi, 2024) Pala, Yusuf; Koç, İlhan
Tarihi yapılar, taşınmaz kültür varlıkları olarak toplumların sosyal, ekonomik ve kültürel birikimini geçmişten günümüze taşıyan en önemli unsurlardır. Bulunduğu coğrafya, sosyal ve stratejik konumu sebebiyle ülkemizde geçmiş birçok medeniyete ait; Selçuklu, Beylikler, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemleri olmak üzere sayısız tarihi eser mevcuttur. Bu eserlerden bir kısmı uzun yılların yıpranmasına dayanamayarak yok olmuşlar; fakat toplumsal, mülkiyet ve yapısal (güçlü yapı malzemesi ve teknikleri) özellikleri bakımından kamusal ve dini yapıların birçoğu uzun yıllardır ayakta kalabilmiş ve yaşamlarını günümüzde kadar sürdürmüşlerdir. Ülkemizin sahip olduğu önemli değere haiz söz konusu tarihi eserlerin, doğru yöntemler ile uzun dönemli korunması büyük önem arz etmektedir. Söz konusu eserlerin büyük bir kısmı anıtsal özellikte kamu ve vakıf mülkiyetindeki yapılardan oluşmaktadır. Bu yapıtlar; uzun yıllar zamana ve doğal şartlara karşı ayakta kalmalarını; çoğunlukla taş, tuğla ve geleneksel harçlar ile inşa edilmiş olmalarına borçlular. Ancak, dönemlerinin yapı tekniğine bağlı olarak eserlerde kullanılan malzemeler genellikle yumuşak bünyeli olmaları sebebiyle dış hava şartlarına, özellikle zemin suyuna karşı her zaman savunmasız ve korunaksız kalmışlardır. Ülkemizde tarihi yapılar mevcut yasa, yönetmelikler ve ilke kararları doğrultusunda projelendirilerek korunmaya çalışılmaktadır. Fakat, çeşitli onarım süreçleri geçirmelerine rağmen eserlerin, toprak temaslı (temel ve subasman) kısımlarında zemin suyu (nemi) kaynaklı bozulmalara maruz kaldıkları görülmektedir. Bu kapsamda bu tez çalışmasının amacı, ülkemizdeki tarihi anıtsal yapıların korunmasında sıklıkla karşılaşılan zemin suyu (nemi) kaynaklı sorunların tespit edilmesi ve çözümünde sistematik olarak geleneksel ve günümüz modern yöntemler ile sonuca varılmasını sağlamaktır. Çalışmanın yürütüldüğü yörenin tarihsel özelliği sebebiyle alanda çok sık mevcut olan Selçuklu ve Beylikler Dönemi eserlerden; Hacı Hasan Camii, Akşehir İplikçi Camii, Ermenek Ulu Camii, Eskil Ulu Camii, Meram İplikçi Camii, Meram Taş (Akçe Gizlenmez) Camii, İnce Minareli Medresesi örneklem eserler olarak tezin ana materyalini oluşturmaktadır. Ayrıca, konu kapsamında yapılmış birçok ulusal ve uluslararası akademik çalışmalardan başka tarihi yapılardaki su ve nem durumunun tespiti için teknik donanımlar, özellikle eserlere zarar vermemek amacıyla tahribatsız kızılötesi termografi ile yüzeysel kapasitif nem ölçüm metotları kullanılmıştır. Tez kapsamında alanda seçilen örneklem esrelerde yapılan incelemeler, gözlemler ve teknik ölçümlemeler sonucunda özetle şu değerlendirmeler elde edilmiştir: Seçilen örneklem tarihi eserlerin tescil öncesi bilimsel olmayan yanlış onarım uygulamaları ile tescil sonrası Koruma Kurulu kararları doğrultusunda yapılan onarımların eserlere yapısal olarak birçok zarar verdiği tespit edilmiştir. Tescil sonrası yapılan müdahalelerin de izinsiz yapılan birtakım uygulamalar olduğu ya da Kurul kararlarının bilimsel verilere uygun olarak uygulanmadığı gözlemlenmiştir. Eserlerde tespit edilen yapısal bozulmaların önlenmesine ilişkin çözüm önerilerinde her yapının kendine has arazi konumu, malzeme ve yapım tekniği sebepleriyle zeminden kaynaklanan su ve neme karşı korunmaları farklılıklar arz etmektedir. Bu bakımdan yapıların değişen durumlarına göre onarım teknikleri önerilmiştir. Öncelikle geleneksel olarak önleyici koruma yöntemleri olarak, çatılarından yağmur ve kar sularının zemine sağlıklı tahliyesinin yapılarak oradan ızgaralı drenaj kanalları ile uzaklaştırılması, modern zamanlarda yükseltilmiş çevre zemin kotlarının özgün seviyelerine indirilmesi, daha sonra yapıların özgün zemin kotuna indirilerek eserler genel olarak dıştan gelen suya karşı korunması önerilmiştir. Tabi bunların yanı sıra tarihi eserlerin zemin temel ve subasman seviyesinde oluşmuş su ve nemin giderilmesi ise yapıların durumlarına göre dıştan pozitif yalıtım, içten negatif yalıtım ile birlikte gerekli durumlarda kapilariteye karşı enjeksiyon ve tuzdan arındırma kompresi gibi birçok modern uygulama yöntemlerden bazen biri bazen birkaçı kullanılarak çözümler önerilmiştir. Söz konusu tarihi eserler ülkenin gelecek kuşakları da düşünerek turizm ve kültürel bakımdan çok önemli değere sahip olmaları, eserlerin her türlü fiziki sorunlara karşı korunmaları çok titiz bir şekilde bilimsel araştırmalara dayalı olarak projelendirilerek yapılmalıdır. Tarihi eserlerin korunmasında toplumsal bilinçlenmenin artırılması için okul öncesi eğitim-öğretimden itibaren konuya yer verilmesinin yanı sıra üniversite ve kurumsal düzeyde bilimsel çalışmalar desteklenmelidir.