Browsing by Author "Çankaya, Ali̇"

Now showing 1 - 1 of 1

Konya İlinde Taş Ocaklarından Kaynaklanan Atmosferik Çöken Tozun Toksik Etkisinin Araştırılması
(Konya Teknik Üniversitesi, 2023) Çankaya, Ali̇; Kara, Gülni̇hal
Taşocağı faaliyetlerinin toz/partikül kirliliği başta olmak üzere birçok çevresel etkilere neden olduğu düşünülmektedir. Bu araştırma Konya ilinde 75 tane faaliyet gösteren taşocaklarının 10 tanesinin bulunduğu çoklu taşocağı alanında gerçekleştirilmiştir. Partikül (Bulk-TSP) ve kar örnekleri çoklu taşocağı alanına yaklaşık 0.36 km mesafeden, rüzgâr faktörü ile kirlenmenin taşındığı ve kötü etkilediği mesken bölgesinden ve kentsel arka plan alanından eş anlı toplanmıştır. pH, iletkenlik, toplam ekstrakte edilebilir organik madde, katı madde fraksiyon, ağır metal ATR – FTIR ve GC-MS analizleri standart tekniklere göre gerçekleştirilmiştir. Toplam depolama sırasıyla taşocağı alanında, mesken ve arkaplanda 145.086, 58.159 ve 3.472 mg/m2-gün dür. Örnekleme peryodu için taş ocağı alanında toplam depolanan toz arka plana göre 41.7 kat artmış 52.9 g/m2-yıl'a yükselmiştir. Mesken bölgesinde ise arka plandan 14.67 kat yüksek toz depolandığı belirlenmiştir. Çalışma arka plan toplam depolama tozunun yüksek organik madde içeriğine (%40 suda çözünmeyen ve %33 suda çözünen) taş ocağı alanının ise yüksek inorganik içeriğe (% 88,05 suda çözünmeyen ve %7,463 suda çözünen) sahip olduğunu göstermiştir. Mesken bölgesinde ise toplam depolama tozu %33,68 suda çözünmeyen, %16 suda çözünür organik madde içermektedir. Taşocağı ve arka plan alanında toplam solunabilir partikül madde (TSP) sırasıyla 599,964 ve 31,890 µg/m3 olarak belirlenmiştir. Taş ocağı alanı bulk örneğinin pH'ı arka plan bulk örneğinden daha yüksek (taş ocağı 8.17, arka plan 7,39) zayıf alkali karakterdedir. Taş ocağı ve arka plan bulk örneklerinin iletkenlik değerleri sırasıyla 348 ve 202,5 uS/cm dir. Bulk örneklerinin çözünmeyen fraksiyonunda makro elementler sırasıyla taş ocağı alanında (ug/g) Ca2+> Na+> Mg2+> K+> P+> Mn iken arka plan da Ca2+> Mg2+> P+> Na+> K+> Mn ve Mesken bölgesinde Ca2+> Na+>K+> P>Mg2+> Mn şeklindedir. P ve Na bulk ve TSP örneğinde farklı sıralamaya sahipti (Mesken bölgesi TSP- Ca2+>P>Na+>K+>Mg2+> Mn). Toksik elementler bulk örneğinin çözünmeyen fraksiyonunda ve TSP'de benzer eğilimler sergilemiştir (Mesken TSP ve Bulk -As> Pb> Ni> Co> Cd). Pb ve As arka plan bulk ve taşocağı bulk/TSP örneklerinden farklı sıralamaya sahipti (Arka plan bulk- Pb> As> Ni> Co> Cd). Bulk örneklerinin çözünmeyen fraksiyonunda Mikro elementler ise sırasıyla taş ocağı alanında Zn, Cu, Ba, Mn, Cr,Se, Mo, Al iken arka plan da Zn, Ba, Cu, Mn, Se, Al, Cr, Mo mesken bölgesinde Zn> Ba> Mn> Cu> Cr>Mo>Se>Al şeklindedir. Se ve Mo bulk ve TSP örneğinde farklı sıralamaya sahipti (mesken bölgesi TSP- Zn, Ba, Mn, Cu, Cr, Se, Al, Mo). Zn tüm örneklerde en yüksek belirlenen mikro element olmuştur. Çalışma da taş ocağı tozunun ve arka plan (Kampüs) tozunun infrared (FTIR) spektrumunda farklı 2 gerilme belirlenmiş olsa da benzer spektrum verdiği gözlenmiştir. ATR – FTIR spektrumları incelendiğinde amin (1625 cm− 1), konjuge karbonil (1630 cm-1), karbonil (1720 cm-1), konjuge metil (2920 cm-1), arka planda fenol ve karboksil gruplarının (3400 cm-1) asbest, kaolinit gibi silikatların (Si-O, 800 cm-1), kalsit (709, 871 ve 1400 cm-1), kuvars (1033, Si-O-Si) ve siloksanların (1033 cm-1 Si-O-Si, 1265 (Si-(CH3)2)), aldehitlerin (1710 cm-1 ve 2720 cm-1), sülfonik asitlerin (S=O 1200-1300 cm-1 ve 3600 cm-1), esterlerin (1710 cm-1), alkanların (2920-2850 cm-1) ve arka planda karboksilik asitlerin (3500 - 2500 cm-1) varlığını göstermiştir. GC-MS analiz sonuçları incelendiğinde arka plan-TSP örneği dışındaki örnekler benzer bir moleküler parmak izi göstermiştir. Mesken bölgesi toz örneğinde oldukça büyük pik alanları gözlenmiştir. En yüksek sinyaller silane hidrokarbon grubu sınıfında (8 bileşik) belirlenmiştir. Alkan gurubunda (2 bileşik) eicosane, heneicosane phthalate grubunda Bis(2-ethylhexyl) phthalate ve Dibutyl phthalate (2 bileşik), fenol grubunda phenol, 2,4-bis(1-phenylethyl) -(1 bileşik), karboksilik asit grubunda (1,2-benzenedicarboxylic acid ve hexadecanoic acid (2 bileşik) belirlenmiştir. Karboksilik asit ve phthalate grubu sadece arka plan-toz örneğinde belirlenmiştir. Çöken toz ve partikül örneklerinin toksikliğini değerlendirme de Lepidium Sativum'un kullanıldığı fitotoksisite testleri kullanılmıştır. Köyiçi inorganik, taş ocağı çözünmüş inorganik ekstraktlarında ve arka plan TSP organik, Köyiçi toz organik, arka plan toz organik ekstraktlarında büyümeyi engelleyici etki olduğu belirlenmiştir.