Çelik Karakaya, MuazzezKarakaya, Necati2024-07-022024-07-022022978-605-71461-7-5https://hdl.handle.net/20.500.13091/5772Sepiyolit ve karbonat kayaçlarının çökeldiği inceleme alanı Ankara’nın güneybatısında Polatlı havzasında bulunur. Polatlı (Ankara) havzasının Miyosen yaşlı karbonat ve kiltaşlarından oluşan sedimanter birimlerinin mineralojik ve kimyasal bileşimleri çökelim ortamının belirlenmesi amacıyla incelenmiştir. Havzada ekonomik boyutlarda ve bir kısmı aktif olarak işletilen sepiyolit yataklarının bulunması nedeniyle bu mineralin çökelim koşullarının belirlenmesi yeni yatakların aranmasında önem taşımaktadır. Havzadaki çökellerin özelliklerinin belirlenmesi amacıyla mineralojik (X-ışınları, SEM-EDS) ve kimyasal (ana, iz element ve izotop analizleri) ve fizikokimyasal (BET yüzey alanı, vb.) analizler yapılmıştır. Mineralojik analizler sonucu ana mineral topluluğunu çoğunlukla kalsit, dolomit, sepiyolit, Mg-simektit oluşturur. Ayrıca, havza çökelleri arasında bant, mercek ve tabaka şeklindeki amorf silis bantlarında moganit ve opal-CT’nin oluştuğu, jips, paligorskit ve nadiren de feldispat minerallerinin var olduğu belirlenmiştir. Sepiyolit oluşumları yer yer bir kaç m kalınlıkta olup, taban kesimlerde kahverengi, üst kesimlere doğru bej- beyaz renkli oldukları belirlenmiştir. Taban kesimlerdeki çökeller sepiyolit yanında paligorskit içerir. Karbonat çökelleri arasında ve özellikle sepiyolit oluşumunun bulunduğu kesimlerde daha yaygın olan amorf silis çökelleri havzanın silisçe zengin malzeme ile de beslendiğini ve bu malzemenin sepiyolitin oluşumunda rol oynadığını belirtir. İncelenen saf kalsit ve dolomitlerin kökenini ve havzanın çökelim koşullarını de belirlemek için saf dolomit ve kalsit minerallerinin δ18O ve δ13C analizleri havzadaki çökelim sıcaklığının 19-64 oC arasında olduğunu göstermiştir. Ayrıca, kalsitlerin dolomitlerden daha düşük sıcaklıkta ve tatlı-acı, dolomitlerin ise genelde tatlı-acı gölde, kısmen de deniz suyu girişinin olduğu havzada çökeldiği belirlenmiştir. Sepiyolit ve Mg-simektitlerin oluşumu için gerekli Mg çevre kayaçların (ofiyolitler) ayrışmasıyla sağlanmıştır. Beyaz sepiyolitlerin BET yüzey alanı, gözenek hacmi ve gözenek boyutları sırayla 211 m2 /g, 0.018 cm3 /g ve 9.77 nm dir. Kahverengi sepiyolitlerde ise bu parametreler sırayla 199 m2 /g, 0.037 cm3 /g ve 10.28 nm olduğu belirlenmiştir. Gözenekleri mikrogözenek boyutunda olan her iki sepiyolitin adsorbsiyon kapasiteleri benzer değerlerdedir. Elde edilen verilere göre, incelenen her iki tür sepiyolit türü de boya giderimi, suların arıtılması gibi alanlarda kullanılabilir.The study area is located in Polatlı, southwest of Ankara, where sepiolite and carbonate rocks were deposited. The mineralogical and chemical compositions of the Miocene aged carbonate and claystone sedimentary units of the Polatlı (Ankara) basin were investigated in order to determine the deposition environment. Determination of the precipitation conditions of this mineral is important in the search for new deposits, since there are sepiolite deposits in the basin, some of which are actively operated. Mineralogical (X-rays, SEM-EDS) and chemical (major-trace element chemistry and isotope analysis) and physicochemical (BET surface area, etc.) analyzes were carried out to determine the characteristics of the sediments in the basin. As a result of mineralogical analysis, the main mineral assemblage mostly consists of calcite, dolomite, sepiolite, Mg-smectite. In addition, it was determined that moganite and opal-CT were formed in band, lens and layer-shaped amorphous silica bands among the basin sediments, and gypsum, paligorskite and rarely feldspar minerals were present. Sepiolite formations are a few m thick in places and they are brown at the base and beige-white towards the upper parts. The sediments in the basement contain paligorskite besides sepiolite. Amorphous silica deposits, which are more common among carbonate deposits and especially in areas where sepiolite formation is present, indicate that the basin is also fed by silica-rich material and this material plays a role in the formation of sepiolite. δ18O and δ13C isotope analyzes of pure dolomite and calcite minerals in order to determine the origin of the investigated pure calcite and dolomites and the deposition conditions of the basin showed that the temperature of precipitation of the basin is between 19 and 64 oC. In addition, it was determined that calcites were deposited at a lower temperature and fresh to brackish than dolomites, and dolomites generally deposited generally in the fresh to brackish lake and partially in the basin where partially the sea water inflows. The Mg required for the formation of sepiolite and Mg-smectites was provided by the weathering of the surrounding rocks (ophiolites). The BET surface area, pore volume and pore sizes of the white sepiolites are 211 m 2/g, 0.018 cm3/g and 9.77 nm, respectively. In the brown sepiolites, these parameters were determined as 199 m2/g, 0.037 cm3/g and 10.28nm, respectively. It was determined that the adsorption capacities of both sepiolites with a pore size of micropore were similar. According to the data obtained, both types of sepiolites can be used in areas such as paint removal and water purification.trinfo:eu-repo/semantics/closedAccessSepiyolitSepiolitePolatlıKalsitCalciteDolomitDolomiteBET Yüzey AlanıBET Surface AreaConference Object