Çay, TayfunSözen, Musa Nehir2026-04-102026-04-102025https://hdl.handle.net/20.500.13091/13127https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hw5VFSAoeFiUbi501RjYQOSKAy5Tq-Bdb1KO1Je09sGrArazi toplulaştırma çalışmalarında en kritik aşamalardan biri, parsellerin değerini belirleyen derecelendirme sürecidir. Bu sürecin bilimsel yöntemlere dayanması, çiftçi görüşlerini yansıtması ve matematiksel olarak kanıtlanabilir nitelikte olması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, tarımsal arazilerin değerine etki eden kriterler belirlenmiş, beş farklı uzman grubundan (kurumların kamulaştırma bölümünde çalışan teknik personel, Tarım ve Orman Bakanlığında çalışan ziraat mühendisleri, DSİ' de arazi toplulaştırma bölümünde çalışan teknik personeller, gayrimenkul değerleme uzmanları ve akademisyenler) toplam 77 katılımcıya uygulanan anketler Bulanık AHP yöntemiyle analiz edilmiştir. Ayrıca, DSİ'de arazi toplulaştırma projelerinde komisyon başkanlığı yapmış uzmanlarla yapılan mülakatlar aracılığıyla kriterlerin uygulamaya uygunluğu değerlendirilmiş ve iki farklı uygulama alanında (Amasya/Gediksaray ve Kastamonu/Boyalılar köyleri) modelin entegrasyonu sağlanmıştır. Araştırma sonuçları, tarımsal alanlarda arazi değerini etkileyen en önemli kriterlerin altyapı (%25,98), toprak (%23,39) ve ulaşım (%21,52) olduğunu göstermiştir. Alt kriterlerde verimlilik, sulama ve şehirlerarası yola cephe olma öne çıkarken; taşlılık, irtifak hakkı ve üçgen/çokgen parsel geometrisi düşük öneme sahip bulunmuştur. Uzman gruplarının değerlendirmeleri arasında farklılıklar gözlenmiş; DSİ personeli sulamayı ön plana çıkarırken, ziraat mühendisleri toprağa, gayrimenkul uzmanları parsel geometrisine daha yüksek ağırlık vermiştir. Tez kapsamında geliştirilen Bulanık AHP modeli, farklı uzman görüşlerini bütünleştirerek mevzuattaki sabit katsayılara kıyasla daha esnek ve bilimsel bir çerçeve sunmuştur. Ayrıca çiftçi görüşlerine dayalı model, yerel öncelikleri ve pratik deneyimleri yansıtarak sosyal kabul edilebilirliği artırmıştır. Karşılaştırmalı analizler, Bulanık AHP modelinin teknik tutarlılık açısından; çiftçi temelli modelin ise pratiklik ve maliyet etkinliği açısından üstün olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, geliştirilen yöntemler mevcut yönetmelik yaklaşımına kıyasla daha güvenilir, uygulanabilir ve katılımcı bir derecelendirme süreci geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.One of the most critical stages in land consolidation projects is the grading process, which determines the value of parcels. It is crucial that this process be based on scientific methods, reflect farmers' opinions, and be mathematically verifiable. This doctoral thesis identified the criteria affecting the value of agricultural land. Surveys administered to 77 participants from five different expert groups (technical personnel working in the expropriation departments of institutions, agricultural engineers working at the Ministry of Agriculture and Forestry, technical personnel working in the land consolidation department at the State Hydraulic Works (DSI), real estate appraisers, and academics) were analyzed using the Fuzzy AHP method. Furthermore, the suitability of the criteria for implementation was assessed through interviews with experts who chaired commissions on land consolidation projects at the DSI. The model was integrated into two application areas (Gediksaray/Amasya and Boyalılar villages/Kastamonu). The research results showed that the most important criteria affecting land value in agricultural areas are infrastructure (25.98%), soil (23.39%), and transportation (21.52%). While productivity, irrigation, and intercity road frontage were prioritized among the sub-criteria, rockiness, easement rights, and triangular/polygonal parcel geometry were found to be of low importance. Differences were observed between the expert groups' assessments; DSI personnel prioritized irrigation, agricultural engineers prioritized soil, and real estate experts prioritized parcel geometry. The Fuzzy AHP model developed as part of this thesis integrated diverse expert opinions, providing a more flexible and scientific framework compared to the fixed coefficients in the legislation. Furthermore, based on farmer opinions, the model increased social acceptability by reflecting local priorities and practical experience. Comparative analyses demonstrated that the Fuzzy AHP model was superior in terms of technical consistency, while the farmer-based model was superior in practicality and cost-effectiveness. Consequently, the methods that have been developed contribute to developing a more reliable, applicable, and participatory rating process than the current regulatory approach.trJeodezi ve FotogrametriGeodesy and PhotogrammetryDoctoral Thesis