Büyükyıldız, MeralVural, Ahmet2025-12-242025-12-242025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=V-oEQd0LkkqRGCXNzJWCTVbOKHr_YHCUnNkz-q0v-Xf5asj1bS9_rsIr7rLOEu91https://hdl.handle.net/123456789/12786Yağış, su kaynaklarının miktarını ve dağılımını etkileyen su döngüsündeki en önemli faktörlerden biridir. Ayrıca, yağışlar iklim değişikliğine karşı oldukça hassas bir hidrometeorolojik parametre olup, zaman içindeki değişkenliğini belirlemek, küresel ısınmanın su döngüsü üzerindeki etkilerini anlamak için gereklidir. Bu tez çalışmasında Türkiye'nin güneybatısında yer alan Antalya Havzası'nın aylık ve yıllık yağışlarının zamansal değişimi, yenilikçi trend analiz yöntemleri ve klasik trend analiz metodu kullanılarak araştırılmıştır. Bu amaçla havzada bulunan dokuz meteoroloji istasyonunun (Isparta, Antalya, Alanya, Senirkent, Uluborlu, Eğirdir, Korkuteli, Manavgat, Yalvaç) 1970-2021 periyodundaki aylık ve yıllık yağış verileri kullanılmıştır. İncelenen periyottaki yağışların zamansal değişkenliği Şen-Yenilikçi Trend Analizi (Şen-ITA), Yenilikçi Poligon Trend Analizi (IPTA), Trend Poligon Yıldız Kavramı (TPSC), Yenilikçi Trend Pivot Analiz Metodu (ITPAM), Onyutha Trend Testi (OTT) ve Wilcoxon Testi ile Saçılım Diyagramının Kombinasyonu (CWTSD) olmak üzere sayısal ve görsel analiz yapma imkanı sunan yenilikçi trend metotlarının yanı sıra, istatistiksel trend analizi imkanı sunan klasik Mann-Kendall (MK) metodu kullanılarak araştırılmıştır. Kullanılan tüm metotlara göre hem aylık toplam yağışlarda hem de yıllık toplam yağışlarda azalan ve artan trendler elde edilmiştir. Ancak havzada genel olarak artış trendi daha hakimdir. Artış trendinin en fazla olduğu istasyonlar Eğirdir ve Isparta, azalış trendinin en fazla olduğu istasyonlar ise Antalya ve Yalvaç olmuştur. Bulgular, MK ve OTT metotlarının birbiriyle benzer sonuçlar ürettiğini göstermiştir. Benzer şekilde Şen-ITA ve CWTSD metotlarının sonuçları da birbirine benzerdir. IPTA sonuçları, aylık yağışlarda artış trendlerinin azalış trendlerinden daha çok olduğunu göstermiştir. Eylül ve Aralık aylarında tüm istasyonlarda artış trendi vardır. Kasım ayında da genel olarak tüm istasyonlarda azalış trendi mevcuttur. Havzanın yüksek rakımlı istasyonlarında artış trendleri daha baskındır. Aritmetik ortalama-TPSC grafiklerine göre Manavgat istasyonunda en büyük geçiş okunun Ocak-Şubat geçişinde ve III. bölgede (her iki yarıda da azalan trend) elde edildiği görülmektedir. Diğer istasyonlarda ise en büyük geçiş okları, genel olarak Eylül-Ekim ve Kasım-Aralık geçişlerinde bölge I'de (her iki yarıda da artış trendi) elde edilmiştir. Standart sapma-TPSC grafiklerine göre ise Alanya, Eğirdir ve Korkuteli istasyonları için en büyük geçiş oku, III. bölgede ve Ocak-Şubat geçişinde elde edilmiştir. En büyük geçiş okları diğer istasyonlar için I. bölgede yer almıştır. Senirkent ve Uluborlu için en büyük geçiş oku Kasım-Aralık geçişinde elde edilirken diğer istasyonlar için Eylül-Ekim geçişlerinde elde edilmiştir. Aritmetik ortalama-ITPAM grafiklerine göre, Aralık ve Ocak ayları istasyonların çoğunda birinci derece risk bölgesinde yer almaktadır. Bu aylar genellikle 'yüksek derece' ve 'çok yüksek derece' ve artan trende sahiptir. Standart sapma-ITPAM grafiklerine göre, birinci derece risk bölgesinde bulunan ayların tamamı, 'yüksek derece' trend sınıfında konumlanmıştır. Bu kategoride; Eğirdir istasyonunun Ocak ayında azalan trend, Antalya istasyonunun Kasım ve Aralık aylarında artan trend, diğer istasyonların ise Aralık ayında artan trend belirlenmiştir. Bu çalışmada, yağışlarda artış eğilimi çoğunlukla kış aylarında gözlenmiştir. Bu bulgu, önceki yıllarda sel baskınlarının yaşandığı havzada sel riski bulunduğunu göstermektedir. Bu nedenle, turizm ve tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu havzada, hassas alanları olası sel baskınlarına karşı korumak için ilgili makamların gerekli önlemleri alması gerekmektedir. Sonuçlar, su temini, hidroelektrik enerji üretimi, tarımsal faaliyetler ve sulama uygulamaları gibi çok sayıda mühendislik uygulamasının yanı sıra sel ve kuraklık gibi doğa olaylarına karşı alınacak önlemler ve iklim değişikliğine uyum stratejilerine ışık tutması nedeniyle Antalya Havzası için büyük önem taşımaktadır.Precipitation is one of the most important factors in the water cycle, affecting the quantity and distribution of water resources. Furthermore, precipitation is a hydrometeorological parameter highly sensitive to climate change, and determining its variability over time is essential for understanding the impacts of global warming on the water cycle. This study examined the temporal variation of monthly and annual precipitation in the Antalya Basin in southwest Türkiye using both traditional and innovative trend analysis techniques. For this purpose, monthly and annual precipitation data from nine meteorological stations in the basin (Isparta, Antalya, Alanya, Senirkent, Uluborlu, Eğirdir, Korkuteli, Manavgat, and Yalvaç) for the period 1970-2021 were used. Both the traditional Mann-Kendall (MK) method, which provides statistical trend analysis, and innovative trend methods that offer numerical and visual analysis—such as Şen Innovative Trend Analysis (Şen-ITA), Innovative Polygon Trend Analysis (IPTA), Trend Polygon Star Concept (TPSC), Innovative Trend Pivot Analysis Method (ITPAM), Onyutha Trend Test (OTT), and Combination of Wilcoxon Test and Scatter Diagram (CWTSD) were used to examine the temporal variability of precipitation during the study period. According to all methods used, decreasing and increasing trends were obtained in both monthly total precipitation and annual total precipitation. However, the overall increasing trend is more prevalent in the basin. The stations with the largest increasing trend were Eğirdir and Isparta, while the stations with the largest decreasing trend were Antalya and Yalvaç. The findings show that the MK and OTT methods produce similar results. Likewise, the results of the Şen-ITA and CWTSD methods are also consistent with each other. IPTA results indicated that increasing trends in monthly precipitation are greater than decreasing trends. An upward trend was observed at all stations in September and December. A downward trend was also observed at all stations in November. Increasing trends are more dominant at high-altitude stations in the basin. According to the arithmetic mean-TPSC graphs, the largest transition arrows for the Manavgat station were obtained in the January-February transition and in region III (a decreasing trend in both halves). At other stations, the largest transition arrows were generally obtained in the September-October and November-December transitions in region I (an upward trend in both halves). According to the standard deviation-TPSC graphs, the largest transition arrows for Alanya, Eğirdir, and Korkuteli stations were obtained in Region III and the January-February transition. The largest transition arrows for the other stations were in Region I. The largest transition arrows for Senirkent and Uluborlu were obtained in the November-December transition, while they were obtained in the September-October transitions for the other stations. According to the arithmetic mean-ITPAM graphs, December and January are in the first-degree risk zone at most stations. These months generally have 'high' and 'very high' increasing trends. According to the standard deviation-ITPAM graphs, all months in the first-degree risk zone are in the 'high' trend category. In this category, a decreasing trend was identified at Eğirdir station in January, an increasing trend was identified at Antalya station in November and December, and an increasing trend was identified at other stations in December. In this study, increasing trends in precipitation were observed mostly in the winter months. This finding indicates that there is a risk of flooding in the basin, where flooding events have occurred in previous years. Therefore, relevant authorities should take necessary measures to protect sensitive areas against possible flooding in the basin, where tourism and agricultural activities are intensive. The results are of great importance for the Antalya Basin, as they shed light on numerous engineering applications such as water supply, hydroelectric power generation, agricultural activities, and irrigation practices, as well as on measures to be taken against natural events such as floods and droughts and on strategies for adapting to climate change.trİnşaat MühendisliğiCivil EngineeringMaster Thesis