Kentsel Arazi Kullanımının Biçimlenmesinde Kültür Endüstrileri: İznik Kenti Örneği

Abstract

Küreselleşme süreciyle birlikte, sermaye ve işgücünün hareketliliği, iletişim teknolojilerinin hızlı gelişimi, imalat sektöründen hizmetler sektörüne geçiş, tüm ekonomilerin tek pazarda entegrasyonu, sınırların geçirgenliği ve ulus devletin çöküşü ekonomik yapıdaki büyük değişimin dinamikleri olmuştur. Üretim yeniden yapılanma sürecine girip sanayi toplumunun kitlesel üretimine dayalı sistemi, bir taraftan ekonomik kaynaklarda azalmaya neden olurken diğer taraftan da sistemden uzaklaşmayı beraberinde getirmiş ve esnek üretimi ortaya çıkarmıştır. Bu süreçler, kentlerde kültürel, toplumsal, mekânsal ve politik yapının yeniden şekillenmesine yol açmıştır. Kentlerin en önemli yerel dinamikleri kopyalanması mümkün olmayan, yol bağımlı süreçlerle şekillenen, kökleşmiş ilişki ağlarıyla ortaya çıkan kültür endüstrileri istihdam gelişiminden yerel beceri-yeteneklerin geliştirilmesine, turizm olanaklarından farklı sektörlerin gelişimine, ekonomik katkıdan sosyal kalkınmaya, yaşam kalitesinden mekânsal gelişmeye birçok boyutta olumlu etkileri söz konusu olmuştur. Bu çalışma kentlerin mekânsal organizasyonlarının kültür endüstrilerinin sürekliliği ve gelişimi açısından önemini, Türkiye’nin önemli çini üretim merkezlerinden biri olan İznik kenti örneğinde incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmanın temel hipotezi, ‘kentin mekânsal örgütlenmesi kültür endüstrileri için yaratıcı atmosferin oluşmasında belirleyici olduğudur’. Buradan hareketle; İznik’te çini üretiminin geçmişten günümüze kadar devam etmesi ya da bu yeteneğin kaybolmamasının temel nedenlerinden biri olarak, kentteki yaratıcı atmosferi besleyen mekânsal organizasyonun sürekliliği olduğu kabul edilebilir. Bu çalışma kapsamında yapılan incelemelerde, İznik’in sahip olduğu kültürel atmosfer ve süreklilik, yaratıcılık ve beceri düzeyi gibi kökleşmiş alışkanlıklar ile arazi kullanım kararları arasında doğrudan bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Kentin mekânsal organizasyonuna ilişkin karar vericilerin, kültürel atmosferi öncelemeyen kararları kentin belirli bölgelerinde çini üretiminin unutulmasına, hatta bu yeteneğin kaybolmasına yol açtığı görülmüştür.