Aköz Çevrimli, Begüm

Loading...
Name Variants
Akoz Cevrimli, Begum Aköz Çevrimli, Begüm Aköz Çevrimli, B.
Job Title
Email Address
abakoz@ktunedu.tr
Main Affiliation
04.01. Department of Architecture
Status
Current Staff
Scopus Author ID
Turkish CoHE Profile ID
Google Scholar ID
WoS Researcher ID

Research Topics

Social SciencesPhysical SciencesLife Sciences
Social SciencesEngineeringAgricultural and Biological Sciences
Urban StudiesGender StudiesTransportationBuilding and ConstructionForestry
Turkish Urban and Social Issues
Gender Studies and Social Issues
Urban Transport and Accessibility
Urban Design and Spatial Analysis
Agricultural and Rural Development Research

Sustainable Development Goals

NO POVERTY1
NO POVERTY
0
Research Products
ZERO HUNGER2
ZERO HUNGER
1
Research Products
GOOD HEALTH AND WELL-BEING3
GOOD HEALTH AND WELL-BEING
0
Research Products
QUALITY EDUCATION4
QUALITY EDUCATION
1
Research Products
GENDER EQUALITY5
GENDER EQUALITY
0
Research Products
CLEAN WATER AND SANITATION6
CLEAN WATER AND SANITATION
0
Research Products
AFFORDABLE AND CLEAN ENERGY7
AFFORDABLE AND CLEAN ENERGY
1
Research Products
DECENT WORK AND ECONOMIC GROWTH8
DECENT WORK AND ECONOMIC GROWTH
1
Research Products
INDUSTRY, INNOVATION AND INFRASTRUCTURE9
INDUSTRY, INNOVATION AND INFRASTRUCTURE
1
Research Products
REDUCED INEQUALITIES10
REDUCED INEQUALITIES
1
Research Products
SUSTAINABLE CITIES AND COMMUNITIES11
SUSTAINABLE CITIES AND COMMUNITIES
4
Research Products
RESPONSIBLE CONSUMPTION AND PRODUCTION12
RESPONSIBLE CONSUMPTION AND PRODUCTION
2
Research Products
CLIMATE ACTION13
CLIMATE ACTION
0
Research Products
LIFE BELOW WATER14
LIFE BELOW WATER
0
Research Products
LIFE ON LAND15
LIFE ON LAND
0
Research Products
PEACE, JUSTICE AND STRONG INSTITUTIONS16
PEACE, JUSTICE AND STRONG INSTITUTIONS
0
Research Products
PARTNERSHIPS FOR THE GOALS17
PARTNERSHIPS FOR THE GOALS
0
Research Products
This researcher does not have a Scopus ID.
Documents

0

Citations

0

Publication Collaboration

Affiliation Name Count
Konya Technical University 4
Nevşehir Hacı Bektaş Veli University 1
Ondokuz Mayıs University 1
1 / 1
Data obtained from OpenAlex
Scholarly Output

12

Articles

6

Views / Downloads

49/158

Supervised MSc Theses

0

Supervised PhD Theses

1

WoS Citation Count

1

Scopus Citation Count

0

Patents

0

Projects

0

WoS Citations per Publication

0.08

Scopus Citations per Publication

0.00

Open Access Source

9

Supervised Theses

1

JournalCount
Artium1
International Journal of Urban Sciences1
Journal of advanced research in natural and applied sciences (Online)1
Megaron1
Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi1
Current Page: 1 / 2

Scopus Quartile Distribution

Competency Cloud

GCRIS Competency Cloud

Scholarly Output Search Results

Now showing 1 - 10 of 12
  • Conference Object
    Yaya Alt/üst Geçitlerinin Erişilebilirliğinin Evrensel Tasarım Bağlamında Değerlendirilmesi: Konya Örneği
    (Konya Teknik Üniversitesi, 2020) Çevrimli, S. Cevat; Aköz Çevrimli, Begüm; Yılmaz Çakmak, Bilgehan
    Evrensel tasarım, mikro ölçekte ürün tasarımından, makro ölçekte kentsel alanların tasarımına kadar, fiziksel ve mental yetileri sınırlı olan/olmayan, farklı boyut cinsiyet veya yaşta tüm kullanıcıların, aynı haklardan eşit oranda yararlanmasını, erişilebilirlik standartlarından öte kullanılabilirliği esas alarak daha iyi tasarımların elde edilmesini amaçlar. Kentsel mekanların tasarımında evrensel tasarım kriterlerinin esas alınması, kullanıcıların beğeni, ihtiyaç ve tercihlerine karşılık verilmesi, konforlu ve kaliteli mekanlar kurgulanması, kentsel mekânın herkes tarafından kullanılabilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda yayanın beklentilerini dikkate almak ve herkes için kullanılabilir, konforlu mekanlar tasarlamak evrensel tasarımın önemli noktalarından biri olmaktadır. Günümüzde, kentsel tasarım yaklaşımlarında yayaların güvenliği esas alınarak düzenlenen yaya alt/üst geçitlerinin, yoğun araç trafiğine ve hızlı trafik akışına sahip alanlarda inşa edildiği görülmektedir. Son yıllarda kentlerin büyümesiyle ulaşım sistemlerinde yaşanan gelişmeler, doğal ve yapay çevrede sınır ögesi olarak yer alan unsurlar, yaya/araç sürekliliğinin bozulmasına neden olmuş ve bu problem doğrultusunda araç veya yayalar için alt/üst yaya geçitleri inşa edilmiştir. Kentsel mekânda yer alan alt/üst yaya geçitlerinin evrensel tasarım bağlamında ele alınması ise kentsel/kamusal mekânların etkin kullanılabilirliğinin artmasında oldukça önemli olmaktadır. Çalışmada, yaya alt ve üst geçitleri analiz edilerek Konya kenti bağlamında yaya erişilebilirliği, evrensel tasarım kriterleri bağlamında ele alınmaktadır. Çalışma alanı olarak belirlenen yaya geçitleri, üst geçitler (İstanbul yolu üzerinde yer alan 4 yaya üst geçidi) ve alt geçitler (hızlı tren hattı üzerinde yer alan 2 yaya alt geçiti) olarak sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir. Genellikle işlevsel amaçla tasarlanan yaya alt/üst geçitlerinin, mevcut işlevlerini ne kadar yerine getirdiği, bugünün yenilikçi yaklaşımlarına göre evrensel tasarım ilkeleri bağlamında ne derece etkin kullanıldığı ve kent yaşamında ne kadar erişilebilir olduğu konuları araştırmanın kapsamını belirlemektedir. Yaya alt/üst geçitlerinin etkin kullanımında, yaya sürekliliğinin sağlanmasında evrensel tasarımın önemini vurgulamak ise çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Çalışma alanlarında yapılan yerinde gözlem ve deneyimsel analizler ile elde edilen bulgular, analiz edilerek eksik yönler tespit edilmiş, getirilen öneriler ile kentsel erişilebilirliğe katkı sağlanmıştır.
  • Conference Object
    Kıyı Tasarımında Kıyı-kent İlişkilerinin Güçlendirilmesine Yönelik Yaklaşımlar: İzmir ve Antalya-konyaaltı Örneği
    (Guven Plus Grup Danışmanlık A.Ş. Yayınları, 2023) Aköz Çevrimli, Begüm; Ulusoy, Mine
    Kentsel kıyılar tarihsel süreç boyunca çeşitli kullanımlara sahne olmuş, kentle ve kullanıcı ile ilişkisi sürekli değişmiş mekanlardır. Endüstri devrimiyle kent ile ilişkisi kopan veya sınırlanan kıyılar, 1970 yılı sonrasında çevreci yaklaşımlar ve kıyının kamuya ait olması gerektiği anlayışıyla tekrar dönüşüm içine girmiştir. Bu dönüşümler kentsel kıyı yenileme projeleri kapsamında kıyının kamusallığını arttırmayı ve kıyıların kentle ilişkisinin güçlendirmesini amaçlamıştır. Türkiye’de özellikle 2010 yılı sonrasında kıyı mekanının yenilenmesine ilişkin gösterilen girişimler ile kıyılar yeniden düzenlenmeye başlamıştır. Bu çalışma, Türkiye’de uygulanan iki örnek olan Antalya-Konyaaltı ve İzmir kıyı tasarım projeleri üzerinden kent-kıyı ilişkisini geliştirmeye yönelik tasarım stratejilerini araştırmayı hedeflemektedir. Çalışmanın yöntemini nitel araştırma modeli olarak kaynak, belge incelemesi ile gözlem oluşturmaktadır. Yapılan analizlerden elde edilen sonuçlar kent-kıyı ilişkisine yönelik tasarım yaklaşımlarının fiziksel, işlevsel ve psikolojik boyutlarda ele alındığını göstermektedir. Kıyı tasarım uygulamaları incelendiğinde, fiziksel boyutta, kıyı gerisi ile kurulan ilişkilere yönelik ulaşım, erişilebilirlik parametrelerinin öne çıktığı görülmektedir. İşlevsel boyutta yere özgü işlev önerileri ve tasarımlar ile tematik odakların kıyı gerisi ile ilişkisi tasarıma eden parametreler öne çıkmaktadır. Psikolojik boyutta ise halkın görüşlerini alma ve halkı tasarıma dahil etme yaklaşımıyla katılımcılık parametresi önemli bir tasarım stratejisi olmuştur. Bu çalışmanın, yeni yapılacak kıyı tasarım projelerinde başarılı, kaliteli kamusal mekanların tasarlanmasında ve kent-kıyı ilişkilerinin güçlendirilmesinde önemli tasarım girdileri sunan bir altlık olacağı düşünülmektedir.
  • Article
    Vernaküler ve Çağdaş Mimarlık Örneklerinin Sürdürülebilirlik Bağlamında Karşılaştırmalı Analizi: Antalya Kaleiçi ve Deniz Mahallesi Örneği
    (2020-08-26) Canan, Fatih; Kobya, Hande Büşra; Aköz Çevrimli, A. Begüm; Temizci, Aliye; Geyikli, Hande Büşra; Cevrımlı, Begum Akoz
    Vernaküler mimarlık, iklimsel verileri ve arazi yapısını dikkate alan, insan konforuna önem veren, yöreye özgü malzemelerin ve yapım yöntemlerinin kullanıldığı, çevreye uyumlu, sürdürülebilir bir tasarım bütünü olarak bugün önemini korumaya devam etmektedir. Süreç içinde sanayileşme, hızlı nüfus artışı gibi nedenler ile birlikte artan konut alanları ise bugün çevre verilerden bağımsız şekilde gelişim göstermektedir. Yapılacak olan çalışmada, vernaküler mimari özelliklerinin görüldüğü Antalya Kaleiçi yerleşimi ile bu yerleşime yakın konumdaki, 1950 yılı sonrası imar planlı konutların yer aldığı Deniz Mahallesi, sürdürülebilir özelliklerin tespit edilmesi amacıyla karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırma literatürdeki yaklaşımlar üzerinden yerleşim ve yapı ölçeğinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgularda Kaleiçi yerleşiminin çevre faktörlerinin göz önüne alınarak düzenlendiği, Deniz mahallesinde ise günümüz yapım tekniklerinin kullanıldığı ancak pek çok çevresel faktörünün dikkate alınmadan konut dokularının oluşturulduğu gözlenmiştir. Çalışmanın sonucunda; geleneksel mimarinin çağdaş konutlara göre daha konforlu ve daha sürdürülebilir özelliklere sahip olduğu ve gelecek planlamalarda bu durumun dikkate alınarak tasarım yapılması gerekliliği ortaya konulmuştur.
  • Article
    Analysing the Relationship Between Space Quality and Place Attachment in Urban Coasts Using Structural Equation Modelling: The Antalya Konyaaltı Case
    (Routledge Journals, Taylor & Francis Ltd, 2025-08-13) Cevrimli, Begum Akoz; Ulusoy, Mine; Akoz Cevrimli, Begum
    The physical and social characteristics of urban design can influence the degree to which users develop attachment to a place. This study aims to identify spatial quality factors in urban coastal areas, analyse their effects on place attachment and provide a theoretical framework for the design of urban coastal spaces. Conducted in the Antalya-Konyaalt & imath; urban coastal area, the study identified quality factors through Exploratory and Confirmatory Factor Analyses, thereby developing a valid and reliable measurement tool. Place attachment levels were assessed based on the scale developed by Williams and Vaske (Williams, D. R., & Vaske, J. J. (2003). The measurement of place attachment: validity and generalizability of a psychometric approach. Forest Science, 49(6), 830-840. https://doi.org/10.1093/forestscience/49.6.830). Survey data were collected from coastal subareas that differ in design characteristics and analysed using ANOVA, regression analysis and structural equation modelling (SEM). The findings indicate that the factors alone are insufficient to explain place attachment; however, the structural model established through SEM reveals these relationships with strong model fit values. While all factors were found to have a positive effect in the regression analysis, SEM results showed that particularly green space quality, vibrancy, safety and ease of movement significantly influence place attachment. The observed negative relationship between green space quality and place attachment suggests that the physical qualities of these spaces alone are not sufficient to foster attachment, especially in the presence of deficiencies in accessibility, continuity and other spatial attributes. As a result, the combined use of different analytical techniques has provided an opportunity to evaluate the phenomenon of place attachment in coastal spaces in a more comprehensive and in-depth manner. This study provides a theoretical foundation for the relationship between coastal spatial quality factors and place attachment, offering a substantial basis for developing design strategies specific to urban coastal contexts.
  • Article
    Güneykent Gül Hasatı Turizminin Mekansal Analizleri
    (2019) Aköz Çevrimli, A. Begüm; Beyhan, Şefika Gülin
    Kırsal ve kültürel turizm arakesitinde yer alan gül hasatı turizmi faaliyetleri, alışılmış turizm türleri dışında kalan kimliği, belli bir coğrafyaya ait olması ve kendine özgü mekanları ile her geçen gün önemi artmaya devam eden turizm türlerinden biri olmuştur. Bu bağlamda gülün yetişme koşullarına uygun nadir yörelerden biri olan Isparta Gönen ilçesine bağlı Güneykent kasabası, gül hasatı turizmi kapsamında gülcülük faaliyetlerinin yoğun olarak gerçekleştiği bir yer olarak, güle verdiği önemle ön plana çıkmıştır. Çalışmanın amacı; gülcülük faaliyetlerinin mekânsal yansımalarını ortaya koymak, turizm faaliyetlerinin gerçekleştiği mekânlardaki eksiklikleri tespit ederek çözüm önerileri sunmak ve böylece mekânların sürdürülebilirliğini sağlamanın yanı sıra turizm faaliyetlerinin daha etkin ve nitelikli bir şekilde gerçekleşmesini sağlamaktır. Turizm faaliyetlerine konu olan bu mekânların mevcut durumları yerinde gözlem ile tespit edilmiş, şematik çizimleri yapılmış, mekânlar fotoğraflama tekniği ile belgelenmiştir. Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde turizm kapsamında yer alan mekânların yeterince deneyimlenemediği gözlemlenmiş, mekânlardaki niceliksel ve niteliksel sorunlar tespit edilmiştir. Bu bağlamda turizm faaliyetlerinin daha etkin gerçekleşmesi amacıyla mekânsal çözüm önerileri getirilerek turizm rotası önerisi sunulmuştur. Çalışma, turizm kapsamında yer alan mekânların ve turizm faaliyetlerinin sürdürülebilirliği açısından önem taşımaktadır.
  • Article
    Konut ve Çevresinde Fiziksel Erişilebilirliğin Değerlendirilmesi: Isparta Akkent Toki Toplu Konutları Örneği
    (2024-02-29) Çevrimli, Süleyman Cevat; Cevrımlı, Begum Akoz; Ulusoy, Mine
    Konut ve çevresi, kişilerin yaşam kalitesini etkileyen ve insan yaşamının sürdürülebilmesi için fiziksel, psikolojik ve sosyo-kültürel ihtiyaçların karşılandığı mekânlardır. Toplu konut alanları ise, çok sayıda konut bloğunun bir araya gelerek oluşturduğu, farklı özellikteki pek çok kişinin yaşam çevresini oluşturan konut modelidir. Bu çalışmada, toplu konut çevresinde yaşam kalitesini etkileyen önemli bir unsur olarak erişilebilirlik kavramına odaklanılmaktadır. Çalışmanın amacı, konut ve çevresinde fiziksel erişilebilirlik düzeyini belirlemek amacıyla değerlendirme ölçütleri oluşturmak ve sorunların tespit edilmesi için bir altlık sağlamaktır. Analizlerde kullanılacak ölçütler literatür araştırmaları, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği ve Evrensel Tasarım Kılavuzu’ndan yararlanılarak oluşturulmuştur. Kentsel ölçekten mimari ölçeğe kadar geniş kapsamda oluşturulan bu ölçütler, Isparta kenti Akkent mahallesi TOKİ toplu konut alanında, yerinde gözlem ve ölçümler ile değerlendirilmiştir. Tespit edilen sorunların büyük oranda mimari ölçekteki uygulamalardan kaynaklı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, toplu konut çevresinin planlanmasında mimari ölçekteki düzenlemelerin kapsayıcı tasarım açısından önemine değinilmiş, herkes için tasarlanacak konut çevrelerinin yaşam kalitesinin yükselmesindeki önemine vurgu yapılmıştır.
  • Conference Object
    Konya’da Alışveriş Merkezlerinin Yer Seçimi Kriterleri Bağlamında Karşılaştırmalı Analizi: Novaland Alışveriş Merkezi ile Kule Site Alışveriş Merkezi Örneği
    (İzmir Demokrasi Üniversitesi, 2019) Aköz Çevrimli, Begüm; Kobya, Hande Büşra; Ulusoy, Mine
    Günümüzün yeni kentsel odak noktaları olarak kentsel biçimlenmeyi etkileyen alışveriş merkezlerinin zaman içinde kentle ilişkisi farklılaşmıştır. Bugün pek çok işlevi içinde barındıran ve kentlinin oldukça sık tercih ettiği mekanlar haline gelen alışveriş merkezleri, günümüzün kamusal mekanları olarak birer cazibe merkezine dönüşmüştür. Bu durum, kent içinde başka merkezlerin oluşmasını beraberinde getirmiş, gelir elde etme ve tercih edilebilirlik gibi amaçlar doğrultusunda planlama kriterleri önem kazanmıştır. Yapılan literatür araştırmaları değerlendirildiğinde, yer seçim kriterinin kentteki konut, ticaret alanları, kamusal ve sosyal alanların gelişiminde önemli bir rol oynadığı ve kentsel planlamayı etkilediği görülmüştür. Bu bağlamda, kentte odak noktası niteliğine sahip olan alışveriş merkezlerinin yer seçim kriterlerine uygun bir şekilde tasarlanması, doğru planlama ile kentsel sürdürülebilirliğin sağlanması ve alışveriş merkezlerinin mekânsal kullanım potansiyelinin arttırılması bakımından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Konya kentinde, farklı özelliklere sahip bölgelerde yer alan Kule Site ve Novaland Alışveriş Merkezi, yer seçim parametreleri üzerinden karşılaştırılmıştır. Bu iki alışveriş merkezinin zaman içinde çevresini nasıl etkilediği, çevresinden nasıl etkilendiği ve yer seçiminin tercih edilebilirliğe olan etkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın yöntemi, araştırmacıların alışveriş merkezlerinin yer seçim kriterleri üzerine yapmış oldukları çalışmalardaki parametrelerden yararlanılarak oluşturulmuştur. Oluşturulan bu ölçütler; erişilebilirlik, otopark olanakları, görünebilirlik ve algılanabilirlik, rekabet ortamı, esneklik, ekonomik ve demografik faktörlerdir. Kule Site ve Novaland Alışveriş Merkezi’nin bu parametreler üzerinden görüşme, yerinde gözlem ve fotoğraflama teknikleri ile karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda elde edilen bulgularda, Kule Site Alışveriş Merkezi’nin, Novaland Alışveriş Merkezi’ne göre daha erişilebilir ve algılanabilir olduğu, otopark olanaklarının ise daha kısıtlı ve mekânsal gelişime daha az elverişli olduğu gözlemlenmiştir. Novaland Alışveriş Merkezi’nin ise, Kule Site Alışveriş Merkezi’ne göre daha çok rekabet ortamında bulunduğu görülmektedir. Her iki alışveriş merkezi ise genel olarak her gelir grubundan kullanıcıya hitap etmektedir. Bulgulardan elde edilen sonuçlara göre; Kule Site Alışveriş Merkezi’nin, sınırlı otopark imkanlarının olması ve esnek olmaması gibi dezavantajlarına rağmen daha iyi algılanması ve daha erişilebilir olmasından dolayı Novaland Alışveriş Merkezi’ne göre daha çok tercih edilebilir olduğu gözlemlenmiştir. Aynı zamanda alışveriş merkezi içindeki ve çevresindeki otopark alanlarının yeterli olması ve dolaşım akslarının doğru tasarlanması da kullanıcıların konforunu ve seçimlerini etkilemektedir. Dolayısıyla alışveriş merkezlerinin yer seçim kriterlerine bağlı olarak tasarlanması; erişilebilir, algılanabilir mekanların ortaya çıkmasını ve kullanıcıların daha konforlu bir şekilde eylemlerini gerçekleştirebilmelerini sağlamaktadır.
  • Book Part
    21. Yy. Barınma Eğilimlerinde Minimalist Bir Yaklaşım "tiny House" Yaşam Modeli
    (NEÜ Yayınları, 2022) Aköz Çevrimli, Begüm; Çevrimli, S. Cevat; Yılmaz Çakmak, Bilgehan
  • Article
    Termal Turizm Yapıları Özelinde Mimari Kimlik Analizi ve Etkileşim Şemasının Oluşturulması: Pamukkale – Karahayıt Örneği
    (2020-12-29) Aköz Çevrimli, Begüm; Beyhan, Şefika Gülin; Çevrimli, A. Begüm Aköz
    Çevreye ilişkin sosyal, kültürel ve fiziksel özellikler, tasarıma veri sağlayarak yere özgü mimari biçimlerin oluşmasında etkili olmuş ve her çevre kendi kimliğini üretmiştir. Bir bölgenin/yerleşimin/kentin kimliğinin oluşmasında en önemli unsurlardan biri, bina/bina gruplarının kimliğini ortaya koyan mimari kimliktir. Çalışmada, termal turizm faaliyetlerinin gerçekleştiği Karahayıt bölgesinde, 4 ve 5 yıldızlı termal turizm yapılarının mimari biçimlenme ve yerleşme özelliklerinin oluşmasına etki eden ölçütlerin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bölgede farklı konularda yapılmış çalışmalar mevcut olmakla birlikte, konaklama tesisleri özelinde gerçekleştirilen mimari kimlik analizi özgün ve ilk olma özelliği taşımaktadır. Çalışmada, literatür araştırmaları yapılarak ‘Mimari Kimlik Analiz Şeması’ oluşturulmuştur. Bu şema doğrultusunda ise, yerinde gözlem ve derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizlerden elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, mimarın yerleşim ölçeğindeki kararları vermesindeki en önemli faktörün çevresel özellikler olduğu görülmüştür. Bina ölçeğinde verilen kararlarda ise çevresel özelliklerin yanı sıra yasal faktörlerin de etkili olduğu görülmektedir. Elde edilen bulguların yorumlanması ve mimari kimlik bileşenlerinin doğrudan veya dolaylı olarak birbirleri ile etkilenme biçiminin tespit edilmesiyle ‘Mimari Kimlik Etkileşim Şeması’ oluşturulmuştur. Bu şema, bölgenin termal turizm mimarisinin araştırılması ve geleceğe dair planlama tasarım stratejilerinin hazırlanması, tasarım rehberleri içeriğinde bir çalışmanın yürütülebilmesi, farklı bölgelerdeki termal turizm mimarisi karşılaştırmalarının yapılması, elde edilen mimari kimliğin turizm yapılarındaki yerinin tespit edilmesi ve birtakım iyileştirme müdahalelerini gerçekleştirmesi açısından önem arz etmektedir.
  • Doctoral Thesis
    Kentsel Kıyılarda Yere Bağlılığın Gelişiminde Algısal Sürece Etki Eden Faktörlerin Tespitine Yönelik Kavramsal Bir Model Önerisi
    (Konya Teknik Üniversitesi, 2024) Aköz Çevrimli, Begüm; Çevrimli, Begüm Aköz; Ulusoy, Mine
    Kıyılar, ilk çağlardan itibaren kıyı kentlerinin odak noktası olmuştur. Kıyılar tarihsel süreç içinde çeşitli dönüşümler geçirmiş ve farklı kullanımları içermiştir. Sanayi devrimiyle birlikte kıyı alanlarında yer alan endüstriyel alanlar, 1970'li yılların sonrasında kıyılardan uzaklaşmıştır. Bu alanların kent çeperlerine taşınmasıyla birlikte atıl kalan kıyı alanları, kıyılarda tahribata neden olmuştur. Kıyılardaki tahribatın farkına varılmasının ardından atıl, niteliksiz kıyı alanlarında yenileme uygulamaları gerçekleştirilmiş ve kıyılar kamusal mekanlar olarak düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerin amacı, kullanıcının yer ile kurduğu bağı güçlendirmek ve kıyıların kullanıcı algısında başarılı bir "yer" olarak yer almasını sağlamaktır. Bu çalışmada, kent kimliğinin gelişiminde önemli rol oynayan kentsel kıyı mekanlarında, bireyin algısında yere bağlılığın gelişimi araştırılmıştır. Çalışmanın amacı, kentsel kıyılarda bireyin yer ile ilişkilerini güçlendirilmesi için algısal süreçte yere bağlılığı etkileyen faktörlerin tespit edilmesi ve tasarım süreçlerine dahil edilmesine yönelik kavramsal bir altlık sunmaktır. Algılama-kavrama-davranış sürecinde birey-çevre-süreç bileşenlerine ilişkin faktörlerin araştırıldığı bu çalışmada birey bileşeni sosyo-demografik faktörleri, süreç bileşeni kıyının kullanım sıklığını belirten faktörleri, çevre bileşeni ise mekan kalitesi faktörlerini içermektedir. Mekan kalitesini oluşturan faktörler kıyı mekanlarına özgü olarak, literatür araştırmaları ve uzman görüşleri alınarak örneklem alanda uygulanan pilot çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda Açıklayıcı Faktör Analizi ile elde edilmiştir. Çalışmada veri toplama yöntemi olarak anket kullanılmıştır. Dört bölümden oluşan anketin birinci bölümü sosyo-demografik özelliklere ilişkin soruları, ikinci bölümü kıyı kullanım özelliklerine ilişkin soruları, üçüncü bölümde mekan kalitesi ölçeğinde yer alan soruları ve dördüncü bölüm ise yere bağlılık ölçeğinde yer alan soruları içermektedir. Mekan kalitesinin objektif yaklaşımla ölçülebilmesi ve algısal özelliklerin sayısal verilere dönüştürülebilmesi için faktör yapısının belirlenmesinin ardından Doğrulayıcı Faktör Analizleri ile "Kentsel Mekan Kalitesi Ölçeği" geliştirilmiştir. Bu ölçek, geçerliliği kanıtlanmış ve güvenilirliği yüksek bir ölçüm aracı niteliğindedir. Yere bağlılık ise literatürde daha önce Williams and Waske (2003) tarafından geliştirilmiş olan faktör analizleri tamamlanmış ve güvenilirliği yüksek olan ölçekle ölçülmüştür. Anket çalışması, çalışmanın örneklem alanı olarak seçilen Antalya Konyaaltı kıyı alanında kamu erişiminin sağlandığı, fiziksel ve sosyal çevre özellikleri açısından farklılaşan alt bölgelerde, 15 yaşından büyük, Antalya Konyaaltı kıyı alanının örneklem alan olarak seçilmesinde, kıyı-kent dokusu boyunca farklı karakterlere ve mekansal niteliklere sahip kıyı alt bölgelerinin olması, kentsel tasarım uygulamaları ile kıyıda dönüşümlerin gerçekleşmiş olması, ancak bu kapsamda yapılan düzenlemelerin kıyının bir bölümünü kapsaması dolayısıyla kıyının bir bölümünün eski mekansal karakterini sürdürmesi, kıyının farklı sosyo-demografik yapıdaki bireyler tarafından farklı kullanım sıklıkları ile ziyaret ediliyor olması etkili olmuştur. Anketler, Konyaaltı kentsel kıyı alanındaki farklı nitelikteki kıyı alt bölgeler tespit edilerek uygulanmıştır. Anketten elde edilen bulgular SPSS programı aracılığıyla istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Birey ve süreç bileşenine ilişkin faktörler Anova Testi, Bağımsız gruplar t Testi ile analiz edilirken, mekan kalitesi faktörleri ile yere bağlılık ve alt boyutları arasındaki ilişkiler Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile analiz edilmiştir. Bu yöntem, mekan kalitesine ilişkin faktörlerin birbirleri üzerindeki etkileri ve ölçüm hatalarını modele dahil ederek, faktörlerin yere bağlılık üzerindeki etkisini eş zamanlı olarak değerlendirmeye olanak sağlaması nedeniyle tercih edilmiştir. Ayrıca mekan kalitesi faktörlerinden her birinin yere bağlılık üzerindeki tekil etkisini belirlemek amacıyla regresyon analizi uygulanmıştır. Analizlerden elde edilen sonuçlar, Konyaaltı kentsel kıyı alanında sosyo-demografik faktörlerden yaş, meslek ve ikamet süresinin yere bağlılık üzerinde belirleyici olduğunu göstermiştir. Kıyı kullanım sürecine ilişkin olarak ise kıyının ne kadar yıldır ziyaret edildiği, günlük kıyı kullanım süresi ve kıyının kullanım sıklığı faktörlerinin tümünün yere bağlılık üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Yapısal Eşitlik Modeli ile yapılan analizlerde, mekan kalitesi faktörlerinden açık yeşil alan kalitesi, canlılık ve çekicilik, güvenlik, bakım ve hareket kolaylığının, yere bağlılık ve alt boyutlarını etkilediği ortaya konulmuştur. Ancak, açık yeşil alan kalitesinin yere bağlılık ve alt boyutlarını olumsuz yönde etkilediği de elde edilen sonuçlar arasındadır. Regresyon analizinden elde edilen bulgular ise, tüm faktörlerin yere bağlılığa pozitif yönde etki ettiğini göstermektedir. Bu iki analizden elde edilen sonuçlar, faktörlerin eş zamanlı olarak birbirleri üzerindeki etkileri ve ölçüm hataları da analize dahil edildiğinde farklı sonuçlar elde edildiğini göstermiştir. Sonuç olarak, kentsel kıyı alanlarında yere bağlılığın gelişiminin çözümlenmesine ilişkin kavramsal bir model geliştirilerek örneklem alanında uygulanmış ve birey-süreç-çevre bileşenlerine ilişkin belirleyici faktörler tespit edilmiştir. Kentsel kıyılarda mekan kalitesi düzeyinin belirlenmesi için bir ölçüm aracı geliştirilmiş, çok faktörlü yapıların analizi için de bir yöntem önerisi sunulmuştur. Özellikle açık yeşil alanlara dikkat çekilmiş ve bu faktörün, erişim, bağlantılar, okunabilirlik ve arazi kullanım özellikleri gibi mekan kalitesini belirleyen diğer parametrelerle birlikte ele alınarak kıyılarda tasarım önerileri geliştirilmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Kentsel kıyılarda yere bağlılığın gelişiminde birey ve sürece ilişkin faktörlerin yanı sıra, mekanın niteliğine ilişkin bu parametrelerin tasarım araçlarına dahil edilmesiyle yeni yapılacak kentsel tasarım çalışmalarında yere bağlılığın korunması ve geliştirilmesi mümkün olacaktır. Böylece başarılı bir "yer" olarak kıyı alanları oluşturulabilecek ve kıyı kimliğinin fiziksel ve sosyal sürdürülebilirliği desteklenecektir.